Skip to main content

Μανόλης Ανδρόνικος: Ο άνθρωπος που ανέσυρε από τη λήθη το μακεδονικό μεγαλείο

Μανόλης Ανδρόνικος: Ο άνθρωπος που ανέσυρε από τη λήθη το μακεδονικό μεγαλείο

«Είναι ασύλητος! Είναι κλειστός!», αναφώνησε ο διαπρεπής αρχαιολόγος μην κρύβοντας την έκπληξή του όταν η σκαπάνη του σκόνταψε πάνω στον πρώτο ασύλητο μακεδονικό τάφο που πρωτοαντίκριζε ποτέ.

«Στηριγμένος λοιπόν σε ισχυρές αρχαιολογικές ενδείξεις, νομίζω πως έχω το δικαίωμα να πω ότι ο μεγάλος μακεδονικός τάφος μπορεί να ανήκει στον Φίλιππο Β’», δήλωσε λίγες μέρες αργότερα, στέλνοντας την Ελλάδα για πολλούς μήνες στα πρωτοσέλιδα του παγκόσμιου Τύπου.

Ήταν στις 8 Νοεμβρίου 1977 όταν ο καθηγητής αρχαιολογίας Μανόλης Ανδρόνικος και η ομάδα του βρέθηκαν μπροστά στο αρχαιολογικό εύρημα που θα προκαλούσε οικουμενική συγκίνηση αλλά και μια πρωτόγνωρη κινητοποίηση της επιστημονικής κοινότητας. Τα νέα των επόμενων εβδομάδων θα έκαναν πολλές φορές τον γύρο της υφηλίου, μιας και μέσα στον ασύλητο μακεδονικό τάφο που αποκάλυψε η αρχαιολογική εμμονή του Ανδρόνικου των 26 ολόκληρων ετών θα βρισκόταν μια ολόχρυση λάρνακα, η οποία είχε αποθηκεύσει για τόσους και τόσους αιώνες τα οστά του μακεδόνα βασιλιά Φιλίππου, του πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου!

Στις 24 Νοεμβρίου, ο Ανδρόνικος προβαίνει με την απροσχημάτιστη απλότητά του στην ανακοίνωση της ανακάλυψης στην αίθουσα τελετών της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αφήνοντας άπαντες με το στόμα ανοιχτό. Πριν από την ανακοίνωση, ο διαπρεπής αρχαιολόγος έχει κάνει δύο τηλεφωνήματα: στον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνο Τσάτσο.

Η ανασκαφή της Βεργίνας έμελλε να σφραγίσει την επιστημονική διαδρομή του Ανδρόνικου, αν και ο ίδιος ήταν μια πολυδιάστατη προσωπικότητα που δεν μπορεί να περιγραφεί μόνο από την κολοσσιαίας αρχαιολογικής σημασίας ανακάλυψή του. Ο επίμονος αρχαιολόγος ήταν ταυτοχρόνως ένας πολύ μεγάλος πανεπιστημιακός δάσκαλος, ένας συνειδητοποιημένος πολίτης και ένας άνθρωπος που σημάδεψε γενικά όλους όσοι είχαν την τύχη να συνεργαστούν μαζί του ή να ακούσουν τις διαλέξεις του.

Η δήλωση του Μανόλη Ανδρόνικου το πρωινό της 24ης Νοεμβρίου 1977 σφράγισε τη μοίρα της μακεδονικής ιστορίας και άλλαξε τα δεδομένα της αρχαιολογικής έρευνας. Μετά τη μέρα αυτή, τίποτα δεν θα ήταν το ίδιο στα αρχαιολογικά πράγματα της χώρας μας…

Πρώτα χρόνια

Ο Μανόλης Ανδρόνικος (που επιθυμούσε να αναγράφεται το όνομά του με «όμικρον») γεννιέται στις 23 Οκτωβρίου 1919 στην Προύσα της Μικράς Ασίας. Για τα παιδικά του χρόνια δεν είναι και πολλά γνωστά, παρά μόνο ότι μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 κατέφτασε με την οικογένειά του στη Θεσσαλονίκη, όπου και γράφτηκε το 1936 στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.

Ήδη από παιδί αγάπησε τις τέχνες και τα γράμματα, καθώς η ποίηση ήταν γι’ αυτόν το διαχρονικό καταφύγιο από τις δυσκολίες της προσφυγιάς, και ίδρυσε κάποια στιγμή τον καλλιτεχνικό και φιλολογικό όμιλο «Η Τέχνη». Και τότε τον κερδίζει η αρχαιολογία, μέσω μιας σειράς σημαδιών της μοίρας. Ας τον ακούσουμε: «Τον πρώτο χρόνο στο πανεπιστήμιο άκουσα όλους τους καθηγητές που είχα τότε, τον Κακριδή, τον Θεοδωρακόπουλο, τον Αποστολάκη, τον Θεοδωρίδη. Αλλά ανάμεσα σ’ όλους ήταν ένας παράξενος θα ’λεγα δάσκαλος, ο Ρωμαίος. Ήταν κακός ομιλητής, δεν ήταν όμορφος, δεν είχε τίποτα εξωτερικά γοητευτικό. Αλλά μέσα από τη δυσκολία του λόγου του και τη μονότονη θα έλεγα διδασκαλία του, σου κάρφωνε ορισμένα πράγματα. Μας δίδασκε για τους Κούρους, κάτι που δεν το ήξερα καθόλου. Παράλληλα, ήρθε μια άλλη περίεργη σύμπτωση: Ένας συμφοιτητής και φίλος μου, ο Θηστέρης ο Γιώργος, ήταν αρραβωνιασμένος με μια κοπέλα που ήταν χορεύτρια κλασικού χορού. Καθώς μια μέρα μελετούσαμε με τον Γιώργο στα εκμαγεία και ήρθε να τον πάρει, μας είπε τι πόνο έχει το χέρι του γλύπτη και μας εξήγησε με το ίδιο της το κορμί τι σημαίνει χαρά, πόνος, λύπη, ενθουσιασμός. Μας τα έδειξε και στα αρχαία αγάλματα. Αυτή η περίεργη συγκυρία μ’ έκανε να βλέπω με άλλο μάτι και τα αρχαία αγάλματα και να ακούω και με άλλο αυτί τη διδασκαλία του Ρωμαίου».

Και τότε τον καλεί η Βεργίνα, χωρίς ακόμα να το γνωρίζει ο ίδιος: «Ακόμη μια συγκυρία, ήταν ότι ο Ρωμαίος από την πρώτη κιόλας χρονιά με πήρε μαζί του στην ανασκαφή της Βεργίνας. Αυτό μπορώ να πω ότι σφράγισε τη ζωή μου. Τελείωσα το πανεπιστήμιο το 1941. Από το 1938, τότε με το δάσκαλο μου, τον Ρωμαίο, πηγαίναμε στη Βεργίνα στην ανασκαφή του ανακτόρου δύο φορές το χρόνο. Αυτές ήταν οι πρώτες αρχαιολογικές μου εμπειρίες, μαζί με τις εμπειρίες που είχα και από τη διδασκαλία του στο πανεπιστήμιο, αλλά και από όσα μας έλεγε στα ξενύχτια που κάναμε στο μικρό προσφυγικό σπίτι της Βεργίνας, όπου έμενε».

Ολοκληρώνοντας τις σπουδές του το 1941, διορίζεται φιλόλογος σε γυμνάσιο του Διδυμότειχου, αν και σύντομα θα τον καλούσε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Ανδρόνικος κατέφυγε στη Μέση Ανατολή, κατατάχτηκε στις ελληνικές δυνάμεις και πήρε μέρος σε διάφορες πολεμικές επιχειρήσεις, υπηρετώντας το στράτευμα ως λοχίας. Επιστρέφοντας στη Θεσσαλονίκη το 1945, πιάνει δουλειά στα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια «Σχοινά»: «Ήταν μια ωραία εμπειρία για μένα. Είχα καλά παιδιά, μαθήτριες -ήταν γυμνάσιο θηλέων- και θυμούμαι με συγκίνηση που μπόρεσα και δίδαξα όπως ήθελα και τα αρχαία ελληνικά και τα νια ελληνικά. Και έτσι αισθάνομαι μια ικανοποίηση, όταν θυμάμαι ότι το 1946 πρωτοδίδαξα τον Ελύτη. Το “Άσθμα πένθιμον και ηρωικό”, που μόλις γύρισα από τη Μέση Ανατολή το είχα βρει στο Τετράδιον Δεύτερον. Δίδαξα και Σεφέρη και “Ερωτόκριτο’’ και άλλη ποίηση, την οποία πάντα αγαπούσα».

Αφού περάσει μερικά χρόνια ως εκπαιδευτικός, ο Ανδρόνικος διορίζεται το 1949 επιμελητής αρχαιοτήτων στην εφορεία Κεντρικής Μακεδονίας και το 1952 αναλαμβάνει πανεπιστημιακή θέση στο Αριστοτέλειο (καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας). Η δίψα του για γνώση θα τον φέρει τη διετία 1954-1955 με υποτροφία στην Οξφόρδη, όπου θα βρεθεί δίπλα στον μεγάλο αρχαιολόγο sir John Beazley, που «ήταν ο μεγαλύτερος αρχαιολόγος ασφαλώς του 20ού αιώνα, αλλά ίσως και όλων των εποχών».

Ο φωτισμένος δάσκαλος, ο «πατέρας» της αρχαίας ελληνικής αγγειογραφίας, ενσταλάζει στον Ανδρόνικο ακόμα μεγαλύτερο πάθος για την κλασική αρχαιολογία και εκείνος τον ανταμείβει με τη διατριβή του «Λακωνικά ανάγλυφα», με την οποία και θα εκλεγεί υφηγητής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ το 1957. Από το 1964, ο Ανδρόνικος ήταν τακτικός πια καθηγητής της έδρας.

Τα χρόνια που εργαζόταν ως καθηγητής μέσης εκπαίδευσης στη Θράκη του χάρισαν ωστόσο και τη γυναίκα της ζωής του. Το 1949 παντρεύεται την Ολυμπία Κακουλίδου, την ακούραστη συμπαραστάτριά του στην ανασκαφική οδύσσεια της Βεργίνας, που όπου να ’ναι θα ξεκινήσει: «Στη σχολή Σχοινά είχα μιαν άλλη τύχη. Γνώρισα τη γυναίκα μου, την Όλια, η οποία μου παραστάθηκε πάρα πολύ σε όλη την ανασκαφική προσπάθεια, γιατί μοιράστηκε μαζί μου τις ταλαιπωρίες. Τουλάχιστον τις ταλαιπωρίες των πρώτων χρόνων που ήταν πολύ μεγάλες. Υπάρχει και μια ακόμα σύμπτωση, ότι διορίστηκα στην Αρχαιολογική Υπηρεσία αμέσως μετά το γάμο μου»…

Η αρχαιολογική ανασκαφή της Βεργίνας

Παλιός γνώριμος της Βεργίνας ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια, ο Ανδρόνικος πρωτοστάτησε αρχαιολογικά σε διάφορες ανασκαφές της ευρύτερης περιοχής της Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη, Βέροια, Νάουσα, Κιλκίς, Χαλκιδική κ.α.), αν και σύντομα θα έστρεφε το επιστημονικό του ενδιαφέρον στη Βεργίνα. Ο αγώνας του τιτάνιος και γεμάτος εμπόδια. Στο ξεκίνημα θα ανασκάψει 32 τύμβους της πρώιμης εποχής του σιδήρου, ενώ θα ολοκληρώσει και την ανασκαφή του ανακτόρου της Βεργίνας. Το 1952 αρχίζει τις ανασκαφές της Μεγάλης Τούμπας. Αρχικά απογοητεύεται, αφού ανακαλύπτει τρεις τάφους που έχουν όμως συληθεί. «Η πρώτη άμεση αντίδραση που δοκίμασα ήταν μια έντονη απογοήτευση. Η πόρτα παρουσιάζει μια τραχιά, χοντροδουλεμένη επιφάνεια. Οι τοίχοι δεν είχαν καμιά διακόσμηση», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Λίγο πιο βαθιά όμως θα ανακαλύψει την αριστουργηματική τοιχογραφία με θέμα την αρπαγή της Περσεφόνης! Με το πάθος του οραματιστή που κυνηγάει απέλπιδα τη δική του Ιθάκη, ψάχνει αδιάκοπα στο χώμα, παλεύοντας τόσο με τη γη όσο και με τον εαυτό του. Τα κονδύλια αλλά και ο χρόνος φτάνουν στο τέλος τους, όχι όμως και το πείσμα του. Στις τρεις απόπειρες που προηγήθηκαν του 1977 (το 1951, το 1962 και το 1963), ο Ανδρόνικος κατέληξε πως ο τεράστιος τύμβος στην ανατολική άκρη της Βεργίνας ήταν τεχνητός και κάλυπτε έναν -τουλάχιστον- τάφο.

Έπειτα από αναγκαστική διακοπή 13 χρόνων, επέστρεψε λοιπόν σε αυτόν απερίσπαστος, έχοντας ολοκληρώσει την πανεπιστημιακή ανασκαφή στο ανάκτορο της Βεργίνας, ελεύθερος τώρα να αφοσιωθεί στο φιλόδοξο νεανικό του όνειρο και να αποκρυπτογραφήσει το μυστικό της Μεγάλης Τούμπας! Στις 8 Νοεμβρίου 1977, που έμελλε να γίνει η σημαντικότερη μέρα της ζωής του, ανακαλύπτει χωρίς καμία αμφιβολία και με τεκμηριωμένες πια αποδείξεις τον τάφο του βασιλιά των Μακεδόνων Φιλίππου Β’! Τα ευρήματα πολλά: χρυσή λάρνακα με ανάγλυφο το δεκαεξάκτινο αστέρι και οστά, λαμπρές τοιχογραφίες, σιδερένιοι θώρακες, ψηφιδωτά, ανάγλυφα μέλη, κλίνες από ελεφαντοστό και άλλα πολλά.

Λίγο καιρό πριν από τη σπουδαία ανακάλυψη, γράφει στο σημειωματάριό του: «Οι προσδοκίες για την ανασκαφή της Μ. Τούμπας είναι εξαιρετικές. Ακόμα και η απίστευτη ελπίδα πως κάτω από την τεράστια επίχωσή της καλύπτει τάφους Μακεδόνων Βασιλέων. Τίποτα δεν αποκλείεται!». Την πρώτη μέρα της ανακάλυψης, σημειώνει: «Εκείνο το βράδυ στάθηκε αδύνατο να κοιμηθώ. Ήταν η πιο απίστευτη ώρα της ζωής μου. Έπιασα με τα χέρια μου το λείψανο του Φιλίππου».

Η ανασκαφή του 1976 ταύτισε στη θεωρητική συλλογιστική του Ανδρόνικου τον αρχαιολογικό χώρο της Βεργίνας με τις αρχαίες Αιγές, την παλιά πρωτεύουσα και βασιλική νεκρόπολη των Τημενιδών, υποθέτοντας πια με σχετική ασφάλεια ότι ενδέχεται να υπάρχουν βασιλικοί τάφοι κάτω από την επίχωση του τύμβου. Τον Νοέμβριο του 1977, έπειτα από μια μακρά και εντατική ανασκαφική περίοδο που έγινε δυνατή χάρη στα κονδύλια από τον προϋπολογισμό του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, ο Μανόλης Ανδρόνικος παρουσίασε στο κατάμεστο αμφιθέατρο του Παλαιού Κτιρίου της Φιλοσοφικής Σχολής το μεγάλο του εύρημα: τρεις τάφους, ανάμεσά τους δύο ασύλητους μακεδονικούς, που άλλαξαν την πορεία της ελληνικής αρχαιολογίας και έστρεψαν το ενδιαφέρον και τη στήριξη της πολιτείας στα αποτελέσματά της.

Το ημερολόγιο έγραφε 8 Νοεμβρίου 1977 όταν ο καθηγητής αρχαιολογίας Μανόλης Ανδρόνικος πραγματοποίησε τη σημαντικότερη ίσως αρχαιολογική ανακάλυψη του 20ού αιώνα επί ευρωπαϊκού εδάφους: τον τάφο του βασιλιά της Μακεδονίας, Φιλίππου Β’. Τα εντυπωσιακά ευρήματα, όπως η χρυσή λάρνακα διακοσμημένη με τον δεκαεξάκτινο ήλιο, το χρυσό στεφάνι που αναπαριστά φύλλα και καρπούς δρυός, η πανοπλία του ηγεμόνα και το χρυσό δόρυ, κάνουν για πρώτη φορά παγκόσμια γνωστό τον λαμπρό μακεδονικό πολιτισμό.

Ο ίδιος ο Ανδρόνικος εξιστορεί στο «Χρονικό της Βεργίνας» την περιπέτεια της κοσμοϊστορικής ανακάλυψης: «Πήρα το τσαπάκι της ανασκαφής, που έχω μαζί μου από το 1952, έσκυψα στο λάκκο και άρχισα να σκάβω με πείσμα και αγωνία το χώμα κάτω από το κλειδί της καμάρας. Ολόγυρα ήταν μαζεμένοι οι συνεργάτες μου. (…) Συνέχισα το σκάψιμο και σε λίγο ήμουν βέβαιος. Η πέτρα του δυτικού τοίχου ήταν στη θέση της, απείραχτη, στέρια. (…) -Είναι ασύλητος! Είναι κλειστός! Ήμουν ευτυχισμένος βαθιά. Είχα λοιπόν βρει τον πρώτο ασύλητο μακεδονικό τάφο. Εκείνη τη στιγμή δεν ενδιαφερόμουν για τίποτε άλλο. Εκείνη τη νύχτα -όπως και όλες τις επόμενες- στάθηκε αδύνατο να κοιμηθώ περισσότερο από δυο τρεις ώρες. Γύρω στις 12, τα μεσάνυχτα, πήρα το αυτοκίνητο και πήγα να βεβαιωθώ αν οι φύλακες ήταν στη θέση τους. Το ίδιο έγινε και στις 2 και στις 5 το πρωί. Οπωσδήποτε, συλλογιζόμουν, μέσα στη σαρκοφάγο πρέπει να κρύβεται μια ωραία έκπληξη. Η μόνη δυσκολία που συναντήσαμε ήταν πως την ώρα που ανασηκώναμε το κάλυμμα, είδαμε καθαρά πια το περιεχόμενο και έπρεπε να μπορέσουμε να κρατήσουμε την ψυχραιμία μας και να συνεχίσουμε τη δουλειά μας, μόλο που τα μάτια μας είχαν θαμπωθεί απ’ αυτό που βλέπαμε και η καρδιά μας πήγαινε να σπάσει από συγκίνηση. Μέσα στη σαρκοφάγο υπήρχε μια ολόχρυση λάρνακα. Επάνω στο κάλυμμά της ένα επιβλητικό ανάγλυφο αστέρι με δεκάξι ακτίνες, και στο κέντρο του ένας ρόδακας. Με πολλή προσοχή και περισσότερη συγκίνηση ανασήκωσα το κάλυμμα με το αστέρι πιάνοντάς το από τις δυο γωνίες της μπροστινής πλευράς. Όλοι μας περιμέναμε να δούμε μέσα σ’ αυτήν τα καμένα οστά του νεκρού. Όμως αυτό που αντικρίσαμε στο άνοιγμά της μας έκοψε για μιαν ακόμη φορά την ανάσα, θάμπωσε τα μάτια μας και μας πλημμύρισε δέος: πραγματικά μέσα στη λάρνακα υπήρχαν τα καμένα οστά. (…) Αλλά το πιο απροσδόκητο θέαμα το έδινε ένα ολόχρυσο στεφάνι από φύλλα και καρπούς βελανιδιάς που ήταν διπλωμένο και τοποθετημένο πάνω στα οστά. Ποτέ δεν είχα φανταστεί τέτοια ασύλληπτη εικόνα. Μπορώ να φέρω στη συνείδησή μου ολοκάθαρα την αντίδραση που δοκίμασα καθώς έλεγα μέσα μου: “Αν η υποψία που έχεις, πως ο τάφος ανήκει στον Φίλιππο, είναι αληθινή -και η χρυσή λάρνακα ερχόταν να ενισχύσει την ορθότητα αυτής της υποψίας- κράτησες στα χέρια σου τη λάρνακα με τα οστά του. Είναι απίστευτη και φοβερή μια τέτοια σκέψη, που μοιάζει εντελώς εξωπραγματική”. Νομίζω πως δεν έχω δοκιμάσει ποτέ στη ζωή μου τέτοια αναστάτωση, ούτε και θα δοκιμάσω ποτέ άλλοτε»….

Η πολιτεία τον εμπιστεύεται και πλέον είναι στο πλευρό του. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, μόλις ενημερώνεται για το κατόρθωμα του Ανδρόνικου, του ξεκαθαρίζει: «Θα σας δώσω ό,τι θέλετε. Πείτε τι θέλετε και θα το έχετε. Δώσατε φωνή και υπόσταση στην ιστορία της Ελλάδος».

Ο απολογισμός της αποκάλυψης του Ανδρόνικου ήταν χονδρικά ένα Ηρώο, ένας κιβωτιόσχημος τάφος με καταπληκτική ζωγραφική διακόσμηση, δύο ασύλητοι μακεδονικοί τάφοι και ένας κατεστραμμένος. Η ανασκαφή της Μεγάλης Τούμπας ολοκληρώθηκε το 1981 και ο Ανδρόνικος δημοσίευσε το 1984 το σύγγραμμά του «Οι βασιλικοί τάφοι και άλλες αρχαιότητες», όπου εξέθεσε τα δεδομένα, τους προβληματισμούς, τις σκέψεις και τις ερμηνείες του σχετικά με τα ευρήματα, εγκαινιάζοντας μια αρχαιολογική συζήτηση που δεν έχει κοπάσει μέχρι και σήμερα.

Την επόμενη χρονιά, το 1978, ο Ανδρόνικος ανακάλυψε και τον λεγόμενο «Τάφο του Πρίγκιπα». Ήταν το τρίτο μυστικό που έκρυβε η Μεγάλη Τούμπα: ένας ακόμα ασύλητος μακεδονικός τάφος. Το 1982, η ανασκαφική πανεπιστημιακή ομάδα αφήνει πίσω της τη Μεγάλη Τούμπα, αφού βέβαια πρώτα ο Ανδρόνικος φρόντισε για τη συντήρηση των μνημείων. Η ιδιαίτερη ευαισθησία και το αίσθημα ευθύνης του για το ταφικό μνημείο της Βεργίνας συνεχίστηκαν για πολλά χρόνια, έως ότου να κατασκευαστεί το μεγάλο στέγαστρο των βασιλικών τάφων από το υπουργείο Πολιτισμού (1992). Τότε ήταν που άνοιξε έναν νέο κύκλο ανασκαφικών εργασιών στη Βεργίνα, γύρω από το νεκροταφείο, και εντόπισε -σε άμεση σχέση με το ανάκτορο- το αρχαίο θέατρο της πόλης και αμέσως βορειότερα το Ιερό της Εύκλειας (αγορά).

Το 1987 ανακαλύπτεται πλάι στον τάφο του «Ρωμαίου», ο τάφος της «Ευρυδίκης», ένας πιο πρώιμος μακεδονικός τάφος που ενίσχυσε τον συλλογισμό που είχε αναπτύξει ο Ανδρόνικος σχετικά με την τυπολογική και μορφολογική εξέλιξη των μακεδονικών ταφικών μνημείων, ενώ την επόμενη χρονιά ακολουθούν και άλλοι τάφοι στην ίδια περιοχή. Το 1990 ξεκίνησε την ανασκαφή του «Μητρώου» (Ιερό της Μητέρας των θεών)…

Κατοπινά χρόνια

Ο διαπρεπής αρχαιολόγος και φωτισμένος πανεπιστημιακός δάσκαλος διετέλεσε κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, μετρώντας συνεχή παρουσία στην πνευματική ζωή της Ελλάδας. Τιμήθηκε εκτεταμένα για το έργο του και έλαβε αναρίθμητους επαίνους και διακρίσεις, διατελώντας πρόεδρος του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, του εθνικού συμβουλίου και της εκτελεστικής επιτροπής της UNESCO, μέλος και πρόεδρος του αρχαιολογικού συμβουλίου και ισόβιος εταίρος της αρχαιολογικής εταιρείας.

Το 1980 εκλέχθηκε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και τον Μάρτιο του 1992, λίγες μέρες πριν φύγει από τον κόσμο, η ελληνική πολιτεία τίμησε τον κορυφαίο αρχαιολόγο με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικα. Ο Ανδρόνικος διαχειρίστηκε υποδειγματικά ένα πολύπλευρο και πολυσήμαντο εύρημα, φρόντισε για την προστασία και την ανάδειξή του και μάγεψε το ευρύ κοινό με τις ανακαλύψεις του, διατηρώντας πάντα στο ακέραιο το ακαδημαϊκό ήθος και την επιστημονική σεμνότητα που προσιδιάζουν στους μεγάλους άντρες.

Έφυγε από τη ζωή στις 30 Μαρτίου 1992 αναγνωρισμένος από την πολιτεία, το κοινό, ακόμα και τους επιστημονικούς αντιπάλους του. Στο «Χρονικό της Βεργίνας», ένα μόνο σύγγραμμα από την πλούσια εργογραφία του, παρατηρούσε για την ανακάλυψη που συγκλόνισε την οικουμένη: «Δεν φαντάζομαι να έχει γίνει δεκτή ποτέ άλλοτε μια αρχαιολογική ανακοίνωση με τόσο ενθουσιασμό και συγκίνηση. Ήταν φανερό πως τα ευρήματα λειτουργούσαν κιόλας πολύ πέρα από την αυστηρά επιστημονική περιοχή. Για μιαν ακόμη φορά, ο θρύλος του Μεγαλέξανδρου είχε αγγίξει τις καρδιές των Μακεδόνων. Και όχι μόνο αυτών»…

Πηγή: Newsbeast 30/04/2015


Πηγή: H Μηχανή του Χρόνου

Κ. Περιστέρη: Η Αμφίπολη δεν έχει αποκαλύψει όλα τα μυστικά της

Με “ένα… βιβλίο που δεν έχουμε διαβάσει όλες του τις σελίδες ακόμη” παρομοιάζει το μεγαλοπρεπές ταφικό συγκρότημα της Αμφίπολης η επίτιμη αρχαιολόγος και πρώην διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Κατερίνα Περιστέρη.

Σε αποκλειστικές της δηλώσεις στο CNN Greece, η κ. Περιστέρη δεν αποκλείει το ενδεχόμενο το “ταφικό ηρώο που σχετίζεται με τον Ηφαιστίωνα” να κρύβει κι άλλες εκπλήξεις αφού, όπως τονίζει, αν δεν ολοκληρωθεί η μελέτη, δεν μπορούμε να αποκρυπτογραφήσουμε όλα τα μυστικά που βρίσκονται θαμμένα σ’ αυτή την ξεχωριστή γωνιά της μακεδονικής γης.

Υπογραμμίζει, μάλιστα, ότι μόνο όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες στερέωσης και ελευθερωθεί το εσωτερικό του μνημείου θα καταφέρουν να εξετάσουν με προσοχή όλους τους χώρους ώστε να συμπληρωθούν τα κομμάτια που πιθανόν λείπουν από το δυσεπίλυτο αρχαιολογικό παζλ.

AMFIPOLI006

Παράλληλα η αρχαιολόγος που έχει συνδέσει το όνομά της με την Αμφίπολη καυτηριάζει το γεγονός ότι, δύο χρόνια τώρα, το μνημείο, στο οποίο είχε υποκλιθεί όλη η υφήλιος, παραμένει αφημένο στη μοίρα του εκφράζοντας φόβους για τις φθορές που έχει υποστεί.

Τέλος η Κατερίνα Περιστέρη μας εμπιστεύεται το όνειρό της για το μνημείο της Αμφίπολης ενώ αποκαλύπτει πού πιστεύει ότι πρέπει να συνεχισθεί η ανασκαφική έρευνα.

amfipoli

Πηγή: CNN GREECE

Θεσσαλονίκη: Σημαντικό αρχαιολογικό εύρημα στον υπό κατασκευή σταθμό μετρό «Αγία Σοφία»

Metro_Thessaloniki_Stathmos_Benizelou_Arxaia
 Υπολείμματα μιας μαρμαρόστρωτης πλατείας, περικλειόμενης από κυκλική σιγμοειδή στοά αποκάλυψε η αρχαιολογική έρευνα στις εισόδους του υπό κατασκευή σταθμού Αγίας Σοφίας, για το μετρό της Θεσσαλονίκης.

Το μνημειακό σύνολο, στη διασταύρωση της κεντρικής ρωμαϊκής λεωφόρου «Decumanus Maximus» με τον «cardo» της Αγίας Σοφίας, βρίσκεται πάνω στον άξονα δύο σημαντικών παλαιοχριστιανικών μνημείων, της Βασιλικής της Αχειροποιήτου και της επισκοπικής Βασιλικής στη θέση του ναού της Αγίας Σοφίας. Χρονολογείται στον 6ο αιώνα.

Τα πρώτα συμπεράσματα της ανασκαφικής έρευνας, που διεξάγει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, παρουσίασε σήμερα η αρχαιολόγος Ελένη Λαμπροθανάση, στην 30ή Επιστημονική συνάντηση για τις ανασκαφές στη Μακεδονία και τη Θράκη, που διοργανώνουν το ΑΠΘ και το υπουργείο Πολιτισμού.

«Οι μνημειακές αυτές διαμορφώσεις του δημόσιου χώρου, ενταγμένες σε μεγάλα οικοδομικά προγράμματα ανάγονται στον 5ο και 6ο αιώνα, με ενδιάμεσες επισκευές και διάρκεια χρήσης τουλάχιστον μέχρι και τον 9ο αιώνα. Παρόμοιες διαμορφώσεις δημόσιων χώρων στην πορεία κεντρικών οδών υλοποιήθηκαν ως μεγάλα οικοδομικά προγράμματα αυτοκρατόρων του 4ου, 5ου και 6ου αιώνα στην Κωνσταντινούπολη, γνωστά από τις πηγές», επισήμανε η κ. Λαμπροθανάση, διευκρινίζοντας ότι «στη Θεσσαλονίκη το νέο πολεοδομικό πρόγραμμα των παλαιοχριστιανικών χρόνων με τις ημικυκλικές σιγμοειδείς πλατείες εκτείνεται πάνω σε προγενέστερες οικοδομικές νησίδες».

«Στους πρωτοβυζαντινούς χρόνους διαπιστώνουμε σαφή διαφοροποίηση στον σχεδιασμό του πολεοδομικού ιστού. Η βυζαντινή αγορά με τα καταστήματα και τα εργαστήριά της καταλαμβάνει τμήμα της δημόσιας έκτασης. […] Η επαλληλία των οικοδομημάτων εντός ενός διευρυμένου χρονολογικά ορίζοντα, που κυμαίνεται από τα χρόνια της ύστερης αρχαιότητας μέχρι τη βυζαντινή εποχή, είναι ενδεικτική για τη διαχρονία της δημόσιας καθημερινής ζωής της πόλης», εξήγησε η αρχαιολόγος, σκιαγραφώντας τον χαρακτήρα του μνημειακού συνόλου.

 Τα ευρήματα

Βορείως του «Decumanus Maximus» ανοίγεται μία πλατεία περικλειόμενη από κυκλική σιγμοειδή στοά -εξέδρα. Υπολογίζεται ότι κάλυπτε συνολικά επιφάνεια 300 τετραγωνικών μέτρων. Εντός του μεγάλου σκάμματος αποκαλύφθηκε το ανατολικό ήμισυ της πλατείας σε έκταση 190 τμ. Δύο θυραία ανοίγματα σε τοίχο οδηγούν βόρεια και βορειοανατολικά πιθανότατα σε τρίτο ομόκεντρο σκέλος του στοϊκού οικοδομήματος, όπου εκτιμάται πως λειτουργούσαν καταστήματα.

Αν και η σύνδεση της πλατείας με τον Decumanus Maximus δεν είναι απόλυτα ευκρινής λόγω των επικείμενων βυζαντινών τοιχοποιών κατασκευών, η κ. Λαμπροθανάση σημείωσε: «Με βάση τα μέχρι σήμερα ανασκαφικά δεδομένα υποθέτουμε ότι η πλατεία συνδέεται με τον κεντρικό δρόμο μέσω στοάς παράλληλης με αυτόν, εκτεινόμενη μόνο στο πλάτος του ανοίγματός της. Οι δύο στυλοβάτες με επίστεψη από μαρμάρινες πλάκες, μόλις που διακρίνονται κατά τόπους κάτω από τους τοίχους των βυζαντινών καταστημάτων. Ο ένας βρέθηκε στη χορδή του ημικυκλίου και ο δεύτερος στη θέση όπου αναμενόταν ο βόρειος στυλοβάτης του δρόμου, σε απόσταση περίπου δύο μέτρων από το κράσπεδο».

Ανάλογη είναι η διαμόρφωση και στη νότια γωνία του «Decumanus Maximus» με τον «cardo», όπου ημικυκλική πλατεία με στοά ανοίγεται προς τον κάθετο οδικό άξονα. Τμήματα των τοίχων και από τους στυλοβάτες εντοπίστηκαν αποσπασματικά στο σκάμμα του νότιου κελύφους του σταθμού «Αγίας Σοφίας». Θραύσματα εντοίχιων ψηφιδωτών και τοιχογραφιών «μαρτυρούν» τον πολυτελή διάκοσμο των τόξων της στοάς.

Η πλατεία και σε αυτή την πλευρά ήταν επιστρωμένη με μαρμάρινες πλάκες, αν και η μεγαλύτερη επιφάνεια του δαπέδου έχει καταστραφεί, ενώ οι πλάκες που διασώθηκαν «in situ» είναι κατακερματισμένες. Η επιφάνεια της πλακόστρωσης υπολογίζεται σε 296 τ.μ., ενώ αφαιρώντας τις καταστροφές από μεταγενέστερους λάκκους και φρεάτια υπολογίζεται ότι καλύπτει συνολικά μέγιστη σωζόμενη έκταση 180 τετραγωνικών μέτρων.

Πηγή: AthensVoice

Ο γιος του τσαγκάρη που έκανε την Ευρώπη να λατρέψει την Αρχαία Ελλάδα

Όλοι στη χώρα μας γνωρίζουν ότι «όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες, οι Ευρωπαίοι τρώγανε βελανίδια», ελάχιστοι όμως έχουν μπει στον κόπο να μάθουν τι ακριβώς κάναμε εμείς, όταν οι Ευρωπαίοι διάβαζαν αρχαία ελληνική γραμματεία, αποθέωναν την τέχνη της κλασσικής Ελλάδας και έχτιζαν κτίρια που να μοιάζουν με τους ναούς και τα μνημεία μας. Τέτοιες αναζητήσεις, βλέπετε, δεν φέρνουν κολακευτικά αποτελέσματα… Διότι, όταν οι Ευρωπαίοι ανακάλυπταν την Αρχαία Ελλάδα, εμείς χρησιμοποιούσαμε τα αγάλματα ως υλικά οικοδομής, κάναμε χάζι τους «μουρλούς ξένους» που γυρνούσαν στα ερείπια και σκίτσαραν τις «άχρηστες κολώνες», για να μην πούμε για εκείνους που, για λίγα γρόσια, διευκόλυναν τους «μουρλούς» να πάρουν στις πατρίδες τους μερικές από αυτές τις«παγανιστικές παλιατζούρες»… Δυστυχώς αυτή είναι η αλήθεια, φίλες και φίλοι:πρώτα ανακάλυψε η Ευρώπη το μεγαλείο της κλασσικής ελληνικής τέχνης και ύστερα έμαθαν να το αγαπούν οι Έλληνες…

Τούτη η ανάρτηση είναι αφιερωμένη στον σπουδαιότερο ελληνιστή όλων τον εποχών. Ένα γιο τσαγκάρη από κάποια ασήμαντη πόλη της Πρωσίας, που εκατό χρόνια πριν την επανάσταση του ’21, έκανε την Ευρώπη να λατρέψει την ελληνική κλασική τέχνη. Το όνομά του είναι Johann Joachim Winckelmann (Βίνκελμαν). Πρόκειται για τον θεμελιωτή της κλασικής Αρχαιολογίας και τον μεγαλύτερο υμνωδό της ελληνικής τέχνης. Το πιθανότερο είναι να μην τον έχετε ακούσει ποτέ. Οι νεοέλληνες προτίμησαν τα ονόματα στρατιωτικών και διπλωματών για τους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας. Στον Βίνκελμαν έμεινε μόνο ένα αδιέξοδο δρομάκι στο Α΄ Νεκροταφείο… Κι όμως, αν δεν ήταν εκείνος, ίσως να μην υπήρχε κανένας φιλέλληνας στρατιωτικός και διπλωμάτης να υποστηρίξει την Ελλάδα στην Ευρώπη…

photo

Ο Βίνκελμαν ξεκίνησε να υμνεί την Αρχαία Ελλάδα με το έργο του «Σκέψεις για τη μίμηση των ελληνικών έργων στη ζωγραφική και τη γλυπτική», σημειώνοντας την ανωτερότητα της αρχαίας ελληνικής τέχνης απέναντι σε κάθε άλλη μορφή τέχνης όλων των εποχών! Στο έργο του προέτρεπε τους σύγχρονούς του καλλιτέχνες να διδαχθούν από αυτή την τέχνη και να τη μιμηθούν. Παροιμιώδης έμεινε η φράση του για την ανεπανάληπτη «ευγενική απλότητα και το ήρεμο μεγαλείο» των έργων της κλασικής Αρχαιότητας («edle Einfalt und stille Gröbe»).

Με το επόμενο δοκίμιό του για την «Αντίληψη του ωραίου στην τέχνη» (1763), ο Βίνκελμαν επηρέασε καθοριστικά τις αισθητικές αντιλήψεις ολόκληρης της εποχής του ύστερου Διαφωτισμού στην Ευρώπη. Η επιρροή του καθρεφτίζεται στις μεγαλύτερες πνευματικές μορφές του 18ου-19ου αιώνα, όπως ο Γκαίτε, ο Μπάιρονκαι ο Σίλλερ. Ο απόηχος των θεωριών του έφτασε μέχρι την πολιτική επικαιρότητα της εποχής του, καθώς οι απόψεις του για τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε το δημοκρατικό πολίτευμα των πόλεων – κρατών στην ανάπτυξη της αρχαίας ελληνικής τέχνης, βρήκαν ευνοϊκό έδαφος στην ιδεολογία της Γαλλικής Επανάστασης (1789) και αργότερα στους οπαδούς του Ναπολέοντα.

O Βίνκελμαν γεννήθηκε το 1717 στο Stendal του Μαγδεμβούργου, στη βόρεια Γερμανία (τότε Πρωσία) από πατέρα τσαγκάρη και μάνα υφάντρα. Οι οικονομικές δυσκολίες της οικογένειας, δεν του επέτρεψαν να πάει σε καλά σχολεία, αλλά η δίψα του για μάθηση και η εμμονή του με την αρχαία Ελλάδα, του εξασφάλισαν μία θέση βιβλιοθηκάριου στην περίφημη βιβλιοθήκη του κόμητα Bunau στο Nothnitz, κοντά στη Δρέσδη. Από τα βιβλία της βιβλιοθήκης αυτής θα αντλήσει πλήθος νέων πληροφοριών σχετικών με την κλασική αρχαιότητα, ενώ συγχρόνως η αξιόλογη αρχαιολογική συλλογή της γειτονικής Δρέσδης θα του δώσει τη δυνατότητα να αποκτήσει και άμεση αντίληψη αρχαίων έργων.

Ο καρδινάλιος Αρχίντο, ένας διπλωμάτης της αυλής του Βατικανού, εντυπωσιασμένος από τις γνώσεις του νεαρού Βίνκελμαν θα προσπαθήσει να τον προσηλυτίσει στον καθολικισμό. Γνωρίζοντας ότι το όνειρο του ήταν να επισκεφθεί τη Ρώμη, προσφέρεται να τον βοηθήσει με αντάλλαγμα να απαρνηθεί τον Λούθηρο και να γίνει καθολικός. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και ο Winckelmann το 1754 ασπάστηκε τον καθολικισμό και με βασιλική υποτροφία (και λαμπρές συστατικές επιστολές) φτάνει στην αιώνια πόλη όπου γίνεται αμέσως δεκτός στον κύκλο των μορφωμένων και των ανώτερων κληρικών. Γρήγορα αναλαμβάνει τη διεύθυνση του Τμήματος των ρωμαϊκών αρχαιοτήτων του Βατικανού ως ο επίσημος αρχαιολόγος του Πάπα

Το 1762 και το 1764, έχοντας επισκεφθεί τη Νεάπολη και την περιοχή του Βεζουβίου, εκδίδει δύο μελέτες με τις οποίες πληροφορεί το κοινό, με τρόπο υπεύθυνο, για τα συναρπαστικά ευρήματα που είχαν αποκαλυφθεί τότε στο Herculaneum και για τη σημασία τους. Για τη σωστή ερμηνεία των μνημείων ο Winckelmann καταφεύγει στη βοήθεια της ελληνικής μυθολογίας, ενώ ως τότε η αποκλειστική πηγή για σχετικές πληροφορίες ήταν η ρωμαϊκή μυθολογία.

Το 1768, νοσταλγώντας την πατρίδα του, αποφασίζει να την επισκεφθεί. Φθάνοντας στη Βιέννη, γίνεται δεκτός με τιμές από τη βασίλισσα Μαρία-Θηρεσία αλλά, για ανεξήγητους λόγους, αποφασίζει να διακόψει το ταξίδι του προς τη Γερμανία και προγραμματίζει την επιστροφή του στη Ρώμη. Αυτή η αλλαγή του ταξιδιού του στάθηκε μοιραία. Καθ’ οδόν προς τη Ρώμη και ευρισκόμενος στην Τεργέστη,δολοφονείται από έναν άνθρωπο του υποκόσμου ονόματι Αρκάντζελι στις 8 Ιουνίου 1768 με πιθανότατο κίνητρο τη ληστεία. Τον δολοφόνο του, είχε «γνωρίσει» στο λιμάνι της πόλης τις πρώτες ημέρες της άφιξής του στην Τεργέστη. Αυτό το άδοξο τέλος επεφύλαξε στον θεμελιωτή της επιστήμης της Κλασικής Αρχαιολογίας η μοίρα.

photo

Μέχρι την εμφάνιση του Βίνκελμαν, η αρχαία τέχνη χλευάζονταν από τον χριστιανισμό για την παρακμή και την εξαφάνισή της. Ο Βίνκελμαν διαχώρισε τη ρωμαϊκή από την ελληνική τέχνη, απογειώνοντας τη δεύτερη, ως κορυφαία έκφραση του ανθρώπου μίας δημοκρατικής κοινωνίας, όπως ήταν η Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ.. Η παρακμή της τέχνης, έγραψε ο Βίνκελμαν, ξεκίνησε από τα Ελληνιστικά Βασίλεια, που ακολούθησαν τον θάνατο του Αλέξανδρου, όταν πια δεν υπήρχε «κοινό», δεν υπήρχε δηλαδή δημοκρατία, αλλά η τέχνη είχε περάσει στα χέρια της ιδιωτικής επίδειξης, καταλήγοντας σε αδιέξοδο. Ο Βίνκελμαν ήταν εκείνος που στοιχειοθέτησε τον σύνδεσμο μεταξύ εξαιρετικής καλλιτεχνικής δημιουργίας και πολιτικής ελευθερίας.

Χάρη στον Βίνκελμαν το ενδιαφέρον των μελετητών απομακρύνθηκε από τα περιγραφικά και βιογραφικά στοιχεία και στράφηκε αποκλειστικά στις βαθύτερες αισθητικές και πνευματικές αξίες που περικλείει η αρχαία ελληνική τέχνη. Στην Ιστορία του, ο Winckelmann έθεσε για πρώτη φορά τις βάσεις της εξέλιξης της τέχνης γενικά, και ειδικότερα της αρχαίας τέχνης, συνδυάζοντας με επιδεξιότητα και γνώση κλιματολογικά, μυθικά, ιστορικά, θρησκευτικά, πολιτικά, κοινωνικά, αισθητικά και πολιτισμικά στοιχεία, προβαίνοντας στην ερμηνεία και αξιολόγηση της τέχνης των αρχαίων λαών, και ειδικότερα των Ελλήνων, με πρωτότυπο τρόπο και υποδειγματική μέθοδο.

photo

Θεμελιωτής του Νεοκλασικισμού και ιδρυτής της επιστημονικής Αρχαιολογίας, ο Βίνκελμαν μετέδωσε τη λάμψη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού σε ολόκληρη την Ευρώπη, σε σημείο μάλιστα που ορισμένοι να μιλήσουν για «πολιτισμικό ζυγό» της Ελλάδας έναντι των υπόλοιπων χωρών. Όμως αυτός ο «ζυγός» ήταν τόσο στιβαρός που έκανε τον Νίτσε να γράψει: «Κάθε δημιουργία δίπλα σε εκείνες των Ελλήνων, μοιάζει με έκτρωμα αδέξιας μίμησης και γελοιογραφία».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Winckelmann Gesellshaft – Museum

Johann Joachim Winckelmann «Ιστορία της αρχαίας Τέχνης», μτφρ.: Λευτέρης Αναγνώστου, επιμ.: Γεράσιμος Αν. Μαρκαντωνάτος, Gutenberg, Αθήνα 2010.

Μιχάλη Α. Τιβέριου, Winckelmann, o Θεμελιωτής της Αρχαιολογίας

Winckelmann and his Century, Bryn Mawr Univercity

Μανακίδου Ε., «Ιστορική διαδρομή της επιστήμης της Αρχαιολογίας στην Ευρώπη» στο Αρχαιολογία στον Ελληνικό χώρο, ΕΑΠ, Πάτρα 2003.

Robinson Walter, «The father of official art history was a German named Johann Joachim Winckelmann», Random House 1995.

Αναδημοσίευση από το postmodern.gr

Πηγή:Huffington Greece

Αρχαίο ελληνικό φρούριο ανακαλύφθηκε στην Κριμαία

Αρχαίο ελληνικό φρούριο τουλάχιστον 2.000 ετών ανακαλύφθηκε στην Κριμαία. Σύμφωνα με την ανακοίνωσή της ομάδας των Ρώσων αρχαιολόγων, που πραγματοποίησε τη σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη, το σημείο που εντοπίστηκε το αρχαίο ελληνικό φρούριο είναι κοντά στη Μαύρη Θάλασσα και πιθανολογείται ότι αποτελούσε σημείο ελέγχου των Ελλήνων στην περιοχή.

Επίσης, όπως ανέφεραν οι αρχαιολόγοι, βρέθηκαν ελληνικές επιγραφές σε αγγεία, αλλά ακόμα δεν είναι σε θέση να ανακοινώσουν από ποια περίοδο.

Δείτε τη φωτο εδώ: 

Πηγή: rbth.com/enikos.gr

Ανοίγει τις πόρτες του το περίφημο Ωρολόγιο στους Αέρηδες -Οικοδόμημα του 1ου αιώνα π.Χ.

Επισκέψιμο είναι πλέον για το κοινό το εντυπωσιακό Ωρολόγιο του Ανδρονίκου Κυρρήστου στους Αέρηδες. 

Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου του ΕΣΠΑ «Συντήρηση και Ανάδειξη του Ωρολογίου του Ανδρονίκου Κυρρήστου, στον αρχαιολογικό χώρο της Ρωμαϊκής Αγοράς Αθηνών» και έγιναν εξειδικευμένες εργασίες από το μόνιμο προσωπικό συντήρησης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών, στο εσωτερικό του μνημείου.

Το περίφημο Ωρολόγιον του Ανδρονίκου, κτήριο του τέλους του 1ου αι. π.Χ., που διέθετε εννέα ηλιακά ωρολόγια αλλά και μηχανισμό «πλανηταρίου», αποδίδεται στο σύνολό του, για πρώτη φορά στη νεότερη ιστορία, στους επισκέπτες του χώρου και την επιστημονική κοινότητα.

Σύμφωνα με το wikipedia πρόκειται για ένα πυργωτό οκτάγωνο οικοδόμημα από πεντελικό μάρμαρο, μήκους πλευράς 3,20 μέτρων και συνολικού ύψους 12 μέτρων, του οποίου η βάση αποτελείται από τρεις βαθμίδες. 
Η στέγη του είναι κωνική και  κεραμοσκεπής. Στις ισάριθμες μετόπες του φέρονται ανάγλυφοι οι οκτώ κύριοι άνεμοι, εξ ου και η ονομασία «Αέρηδες». Φέρει δύο θύρες, μία προς βορρά και μία προς δύση.

Το Ωρολόγιο του Κυρρήστου ανεγέρθηκε από τον Έλληνα αστρονόμο Ανδρόνικο από την Κύρρο της Μακεδονίας (ή Μακεδονικής Συρίας) (α΄ μισό του 1ου αιώνα π.Χ.), ανατολικά του αρχαιολογικού χώρου του μικρού πρόπυλου της Ρωμαϊκής Αγοράς στην Αθήνα. 
Κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο χρησιμοποιήθηκε ως καμπαναριό βυζαντινής εκκλησίας. Κατά τον 15ο αιώνα το μνημείο περιγράφεται από τον περιηγητή Κυριακό Αγκωνίτη ως ναός του Αιόλου.

Μετά την εκκένωση της Αθήνας από τα στρατεύματα του Φραντσέσκο Μοροζίνι και την ανακατάληψη της από τους Τούρκους, το κτίριο αυτό μετατράπηκε σε Τεκέ (τουρκικά: μουσουλμανικό μοναστήρι) από Δερβίσηδες που είχαν έλθει από διάφορα μέρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και εγκαταστάθηκαν σε αυτό. 

Στην αρχή, οι δερβίσηδες ήταν ανυπάκουοι και δημιουργούσαν αρκετά προβλήματα στην οθωμανική διοίκηση. Στις αρχές του 19ου αιώνα, ο τότε βοεβόδας της Αθήνας Χασεκής αναγκάστηκε με στρατό να τους καθυποτάξει, απειλώντας τους πως αν δεν ακολουθήσουν τις σχετικές διατάξεις της διοίκησης θα τους εκδίωκε. Έτσι παρέμειναν περιορισμένοι εντός του κτιρίου, συντηρούμενοι με κοινή δαπάνη από εισφορές μουσουλμάνων κατοίκων που έτρεφαν γι’ αυτούς μεγάλο σεβασμό. Στον Τεκέ φιλοξενούνταν επίσης και ανώτατοι ιερουργοί του μουσουλμανικού δόγματος που έφθαναν στην Αθήνα. Κατά τη περίοδο αυτή ο πύργος θάφτηκε κατά το μισό του ύψος, και ίχνη αυτού φαίνονται ακόμη στο εσωτερικό του, ενώ ακόμη υπάρχουν τουρκικές επιγραφές στα τοιχώματα. 
Ανασκάφηκε πλήρως κατά τον 19ο αιώνα από την Ελληνική Αρχαιολογική Εταιρεία.

Ο Γάλλος περιηγητής Κόμης ντε Φορμπέν που επισκέφθηκε την πόλη το 1817 βρήκε το ωρολόγιο του Κυρρήστου να κατέχεται από τους Δερβίσηδες που διακρίνονταν για την ομορφιά τους και τη σεμνότητα του ήθους τους αλλά ήταν ιδιαίτερα αυθάδεις σε κάθε είδους δεσποτική διοικητική Αρχή. 
Οι Δερβίσηδες παρέμειναν εδώ μέχρι το 1821 οπότε και η Αθήνα καταλήφθηκε από τους Έλληνες, με αποτέλεσμα να διαφύγουν άλλοι στην Εύβοια και άλλοι στη Μικρά Ασία. Γεγονός πάντως είναι ότι η παρουσία και διαμονή τους στη μνημείο το διέσωσε από ποικίλες καταστροφές, όταν αντίθετα φθάνοντας Ευρωπαίοι αρχαιολάτρες αφαιρούσαν και άρπαζαν αρχαιότητες. 

φωτογραφία: wikipedia

Από όταν περιήλθε στα χέρια των Ελλήνων συμπεριελήφθη στις αρχαιότητες και στους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας. 

Η δε συνοικία που αναπτύχθηκε γύρω του ονομάζεται ομοίως συνοικία Αέρηδες.

Πηγή:  Ανοίγει τις πόρτες του το περίφημο Ωρολόγιο στους Αέρηδες -Οικοδόμημα του 1ου αιώνα π.Χ. [εικόνες] | iefimerida.gr http://www.iefimerida.gr/news/283583/anoigei-tis-portes-toy-perifimo-orologio-stoys-aerides-oikodomima-toy-1oy-aiona-ph#ixzz4HrdBlVud

 

Ανασκαφή: Τρίκαλα: Στο φως σπάνια αρχαιολογικά ευρήματα

Ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας Ε65 δεν είναι μόνο ένα μεγάλο οδικό έργο πανελλήνιας εμβέλειας, αλλά, στη διάρκεια της κατασκευής του, ήρθαν στο φως σπάνιοι αρχαιολογικοί χώροι άγνωστοι έως σήμερα και με πλούσιο αρχαιολογικό υλικό.
 
Η έκθεση, η οποία ως σκοπό έχει να προβάλει και -κατ’ επέκταση- να γνωστοποιήσει στο ευρύ κοινό αυτό το σπάνιο υλικό φιλοξενείται στον χώρο του Κουρσούμ Τζαμί, όπως αναφέρει η αρχαιολόγος Κρυσταλλία Μαντζανά, προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Τρικάλων, μιλώντας στο Αθηναϊκό Πρακτορείο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα όλων αυτών, αποτελεί η Κρηνίτσα Τρικάλων, όπου στη θέση «Ντρογκάρι» Κρηνίτσας ήρθαν στο φως κατάλοιπα (δόμοι) λατομικής περιοχής, που αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο δείγμα εξόρυξης λίθων στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας. Λόγω έλλειψης αρχαιολογικών ευρημάτων, η θέση δεν δύναται να χρονολογηθεί.

Τρίκαλα: Στο φως σπάνια αρχαιολογικά ευρήματα
Στη θέση «κοκκινόβραχος» του οικισμού Ανάβρας Καρδίτσας, εντοπίστηκε νεκροταφείο με 78 λακκοειδείς ταφές. Παρά την άσχημη κατάστασή τους, οι σκελετοί, αναφέρει η κ. Μαντζανά, ήταν σε ύπτια θέση και έφεραν τα χέρια στο ύψος του στήθους. Συλλέχθηκαν χάλκινα και σιδηρά κτερίσματα (δακτυλίδια, ενώτια, ψέλλια, περίαπτα κ.ά.), τα οποία συνόδευαν τον νεκρό. 
Βάσει της τυπολογίας των τάφων και των κοσμημάτων, παρά την απουσία κεραμικής και νομισμάτων, το νεκροταφείο πιθανότατα τοποθετείται στους μεσοβυζαντινούς χρόνους και ίσως αποτελεί τμήμα κάποιου οικισμού της περιόδου αυτής.
Επισημαίνεται πως, στον Παλαιόπυργο Τρικάλων, από παλαιότερες έρευνες, εντοπίστηκε θέση της πρώιμης και μέσης εποχής του χαλκού (προϊστορικά χρόνια), ενώ η ανασκαφική έρευνα, που πραγματοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρικάλων, αποκαλύπτει ταφές, άφθονη κεραμική, καθώς επίσης και λίθινα εργαλεία, τα οποία αποδεικνύουν ότι πρόκειται για θέση με ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, από τις πλέον σπάνιες που εντοπίστηκαν στην περιοχή των Τρικάλων.
Στο Καστράκι
Στο Καστράκι Καλαμπάκας και στη θέση «Τσίκαρης», που στην περιοχή είναι γνωστή και ως «Κεραμαριά», αποκαλύφθηκε βιοτεχνικό συγκρότημα αποτελούμενο από πέντε κεραμικούς κλιβάνους και μικρή εστία. 

Τρίκαλα: Στο φως σπάνια αρχαιολογικά ευρήματα
Σε μικρή απόσταση εντοπίστηκαν κατάλοιπα νερόμυλου, ίχνη αγωγού νερού, στοιχείο απαραίτητο για τη λειτουργία των κλιβάνων και την επεξεργασία της πρώτης ύλης (πηλού). 
Οι κλίβανοι χρησιμοποιούνταν για την όπτηση δομικών υλικών, όπως πλίνθων και κεράμων στέγης. Από τον χώρο περισυνελέγησαν μεταλλικά εγχειρίδια, πέταλα, καρφιά και κοσμήματα, καθώς και όστρακα εφυαλωμένης και αβαφούς χρηστικής κεραμικής.
Το συγκρότημα των κλιβάνων αποτελεί σημείο αναφοράς για τον άξονα του Αυτοκινητοδρόμου Κεντρικής Ελλάδας Ε65, στη Δυτική Θεσσαλία, αλλά είναι και το πρώτο αντιπροσωπευτικό πλινθοκεραμοποιείο μεταβυζαντινών χρόνων που αποκαλύφθηκε στον ευρύτερο θεσσαλικό χώρο.

Τρίκαλα: Στο φως σπάνια αρχαιολογικά ευρήματα
Σημειώνεται πως η Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρικάλων στα πλαίσια εκτέλεσης της πράξης «αποπεράτωση αυτοκινητοδρόμου Κεντρικής Ελλάδος Ε65: Τμήμα «Ξυνιάδα -Τρίκαλα», εκτέλεσε απολογιστικά και με αυτεπιστασία το Υποέργο 8, «Αρχαιολογικές εργασίες της 19ης Ε.Β.Α.», έργο ενταγμένο στο ΕΣΠΑ, Ε.Π. «Ενίσχυση της Προσπελασιμότητας 2007-2013», διενήργησε ανασκαφικές έρευνες και σε άλλες θέσεις.
Η έκθεση πραγματοποιείται στο χώρο του μουσουλμανικού τεμένους του Κουρσούμ Τζαμί και θα είναι ανοιχτή στο κοινό καθημερινά, από τις 9 το πρωί μέχρι τις 4 το μεσημέρι έως και τις 30 Ιουνίου, με ελεύθερη είσοδο.
 

Διαβάστε περισσότερα Ανασκαφή: Τρίκαλα: Στο φως σπάνια αρχαιολογικά ευρήματα http://anaskafi.blogspot.com/2016/06/blog-post_96.html#ixzz4C9spgpM5

Ανακαλύφθηκαν στον Πειραιά οι ναυτικές βάσεις της αρχαίας τριήρους!

Της ΕΙΡΗΝΗΣ ΛΙΤΙΝΑ 

Ναυτικές βάσεις και τεράστια τείχη που μαρτυρούν την δύναμη του ναυτικού της Αθήνας, που κυριαρχούσε στην Μεσόγειο τον 5Ο αιώνα π.Χ., αποκαλύφθηκαν και χαρτογραφήθηκαν πρόσφατα στον υποθαλάσσιο χώρο στο λιμάνι του Πειραιά. Οι απρόσμενες αυτές ανακαλύψεις δίνουν ώθηση στους αρχαιολόγους να εντοπίσουν μια τριήρη, η οποία αποτελεί «το Άγιο Δισκοπότηρο της υποβρύχιας αρχαιολογίας»!

Οι υποθαλάσσιες αρχαιολογικές ανασκαφές στην θαλάσσια περιοχή της Ζέας και της Μουνιχίας έφεραν για πρώτη φορά στο φως τις ναυτικές βάσεις του Πειραιά, τα νεωλκεία και τις οχυρώσεις του λιμανιού, ανακάλυψη που αποκτά ισάξια σπουδαιότητα με την Ακρόπολη, τον Παρθενώνα και την Αρχαία Αγορά, όπως δηλώνει στην «Haaretz» ο  Bjørn Lovén, αρχαιολόγος από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και διευθυντής του έργου «ZHPZea Harbor Project». Η συγκεκριμένη ανασκαφή αποκαλύπτει ένα από τα πολλά συστατικά στοιχεία της παντοδυναμίας της αρχαίας Αθηναϊκής ναυτικής δύναμης, που υπήρξε η θαυμαστή πολεμική μηχανή της εποχής και θριάμβευσε στην μάχη της Σαλαμίνας, το 480 π.Χ.

SatellitePhoto_GoogleEarthPro (1)

Στην περιοχή της Ζέας και της Μουνιχίας στον Πειραιά αποκαλύφθηκαν μαζικές οχυρώσεις και 15 δομές – υπόστεγα πλοίων, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για να στεγάσουν τα πλοία που αποσύρονταν στην ξηρά. Μετά από ανασκαφές στην περιοχή της Μουνιχίας αποκαλύφθηκαν 6 υπόστεγα – καταφύγια πλοίων και στην περιοχή της Ζέας άλλα 9. Οι αρχαιολόγοι είναι βέβαιοι ότι οι δομές αυτές κάποτε στέγαζαν τα αρχαία Αθηναϊκά πολεμικά πλοία, τις τριήρεις. Βάσει της κεραμικής και της μεθόδου του άνθρακα -14 σε ένα κομμάτι ξύλου που βρέθηκε ανάμεσα στα θεμέλια μιας κιονοστοιχίας οι 15 δομές συνολικά τοποθετήθηκαν χρονικά μεταξύ του 520 – 480 π.Χ. ή λίγο αργότερα.  Ο Bjørn Lovén σημειώνει ότι τα θεμέλια κάτω από τις στήλες ήταν 4 πόδια πλάτος, ενώ τα υπόστεγα τα ίδια είχαν πλάτος πάνω από 19 πόδια, ύψος πάνω από 26 πόδια και μήκος 164 πόδια.

υποβρυχια τειχη 2

Η όλη ανακάλυψη ξεκίνησε κυριολεκτικά από μια ευτυχή συγκυρία, καθώς το 2010 ένας ηλικιωμένος ψαράς οδήγησε τους αρχαιολόγους στην αρχαία στήλη που συνήθιζε από παιδί να κάθεται και να ψαρεύει στη βόρεια πλευρά της Μουνιχίας στον Πειραιά. Οι δύτες στην συνέχεια οδηγήθηκαν από τον ψαρά μέσα από έναν σκοτεινό λαβύρινθο από αλυσίδες πρόσδεσης, άγκυρες και συντρίμμια, με ορατότητα μόλις 20 εκατοστά, ώσπου σκόνταψαν στην απρόσμενη ανακάλυψη: τα ερείπια ενός αρχαίου βυθισμένου μνημειώδους τείχους με μεγάλα τμήματα ογκόλιθων οργανωμένα σε τρεις κιονοστοιχίες.

υποβρύχια τειχη 3

«Αυτά τα υπόστεγα πλοίων χτίστηκαν στα χρόνια της νεαρής Αθηναϊκής δημοκρατίας. Είναι μια δελεαστική σκέψη ότι κάποιες από τις Αθηναϊκές τριήρεις που πολέμησαν κατά των Περσών στη Σαλαμίνα το 480 π.Χ. πιθανότατα στεγάστηκαν σε αυτά τα πλοία-υπόστεγα… Πιστεύω ακράδαντα ότι αυτή η πολύ σημαντική μάχη στο Στενό της Σαλαμίνας, ακριβώς δυτικά του Πειραιά – ένα σημείο καμπής στην παγκόσμια ιστορία – δημιούργησε ένα πάρα πολύ ισχυρό δεσμό μεταξύ των περισσότερων από τους πολίτες. Έτσι το Αθηναϊκό ναυτικό εξελίχθηκε σε ραχοκοκαλιά της πρώτης δημοκρατίας στον κόσμο κατά τη διάρκεια του 5ου αι. π.Χ. Η εκσκαφή που κάναμε, στην ουσία, είναι τα υλικά κατάλοιπα της εν λόγω εξαιρετικής ιστορικής εξέλιξης », προσθέτει ο Bjørn Lovén.

Η κυριαρχία του Αθηναίικου ναυτικού μέσα από της συμμαχίες της απλωνόταν σε 150 νησιωτικές και παράκτιες πόλεις, με έλεγχο των ακτών μέχρι τη Μαύρη θάλασσα, τις Ισραηλιτικές ακτές και το Δέλτα του Νείλου στην Αίγυπτο, ενώ ταυτόχρονα το λιμάνι του Πειραιά υπήρξε απόρθητο, καθώς δεν είχε ποτέ κατακτηθεί από εχθρούς λόγω του εξαιρετικού συστήματος των παράκτιων και λιμενικών οχυρώσεων που διέθετε.

τριηρεις

Νέα στοιχεία που βρέθηκαν μετά το «ZHP Zea Harbor Project» και κατά μήκος της ακτογραμμής της Ζέας συμπεριλαμβάνουν εκτεταμένα υποθαλάσσια τείχη, και μια προηγουμένως άγνωστη φάση των εγκαταστάσεων αυτών. Ο Mads Møller Nielsen, ερευνητής του έργου, ο οποίος μελέτησε τις οχυρώσεις – λιμάνια αναφέρει, ότι το λεγόμενο λιμάνι «Κλειστός», ένα «κλειστό λιμάνι» όπως και τα περισσότερα πολεμικά λιμάνια του χρόνου, οχυρώθηκε στην ακτογραμμή και είχε μια μεγάλη κεντρική πύλη εισόδου μέσω της οποίας όλα τα πλοία έπρεπε να περάσουν για να εισέλθουν. Σε αρχαίες Ελληνικές πηγές καταγράφεται ο τρόπος που το λιμάνι μπορούσε να σφραγίζεται, με τη βοήθεια μιας αλυσίδας που ανασυρόταν μεταξύ δύο μεγάλων τετράγωνων πύργων σε κάθε πλευρά της εισόδου του λιμανιού. Όχι μόνο τα εχθρικά πλοία θα έπρεπε να νικήσουν δύο πύργους στην είσοδο, θα έπρεπε να το πράξουν υπό συνεχές μπαράζ στα οχυρωματικά έργα κατά μήκος της ακτής. «Θα ήταν ένα σχεδόν απόρθητο λιμάνι», λέει ο Møller Nielsen.

Ο Bjørn Lovén σκοπεύει να συνεχίσει τις ανασκαφές και στο μέλλον:

«Δεν θα εξειδικεύσουμε την έρευνά μας για να αναζητήσουμε μία τριήρη – το Άγιο Δισκοπότηρο της υποθαλάσσιας αρχαιολογίας. Αλλά πιστεύω ότι είναι σημαντικό να ερευνήσουμε αυτό το περίφημο πολεμικό πλοίο και να συνεχίσουμε να ερευνάμε και να ερευνάμε – διότι κάπου θα πρέπει να κρύβεται ένα στα ιζήματα», δηλώνει στο «Discovery».

Ο Bjørn Lovén παρήγαγε την ταινία «The Wooden Wall Battle of Salamis, 480 BC», που περιγράφει την ιστορία της ναυμαχίας της Σαλαμίνας και τις μνημειώδεις αρχαίες Αθηναϊκές ναυτικές βάσεις στον Πειραιά:

Το «ZHP -Zea Harbor Project» διεξήχθη από το 2001 – 2012, λειτουργεί υπό την αιγίδα του Ινστιτούτου της Δανίας στην Αθήνα και διευθύνεται από τον Δρ Bjørn Lovén. Το έργο εποπτεύεται κυρίως από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, και έχουν διεξαχθεί κάποιες έρευνες στη γη κάτω από την Εφορεία Αρχαιοτήτων της Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων. Το Ίδρυμα Carlsberg υπήρξε κύριος χορηγός του έργου από το 2004.

https://www.facebook.com/Zea-Harbour-Project-123240157745991/

http://www.zeaharbourproject.dk/

Πηγή: Press Publica

«Επίσημη πρώτη» για τον τάφο Αριστοτέλη

26s1fot-thumb-large
Το πιο σπουδαίο εύρημα από την εικοσαετή ανασκαφική έρευνα στα αρχαία Στάγειρα ανακοινώνεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του διεθνούς συνεδρίου «Αριστοτέλης 2.400 χρόνια». Πλέον, ελάχιστες αμφιβολίες υπάρχουν. Το αψιδωτό οικοδόμημα και ο βωμός που αποκάλυψαν οι ανασκαφές στην αρχαία πόλη το 1996, δεν μπορεί παρά να ήταν ο τάφος και το ηρώο του Σταγειρίτη φιλοσόφου. Στην αριστερή φωτογραφία βλέπουμε αναπαράσταση του ταφικού μνημείου.

Το πιο σπουδαίο εύρημα από την εικοσαετή ανασκαφική έρευνα στα αρχαία Στάγειρα ανακοινώνεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη, σε εκατοντάδες κορυφαίους αριστοτελιστές της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας: Ο τάφος του Αριστοτέλη, που διασώζεται εδώ και 2.400 χρόνια στη γενέτειρά του. Πολυετείς έρευνες αφήνουν ελάχιστες αμφιβολίες για το εξαιρετικής σημασίας ταφικό μνημείο που ταυτίζεται πλέον με τον Σταγειρίτη φιλόσοφο. Τόσο τα ανασκαφικά δεδομένα όσο και παλιές γραμματειακές πηγές συγκλίνουν στην άποψη ότι το αψιδωτό οικοδόμημα και ο βωμός σε μαρμαροθετημένο δάπεδο των ελληνιστικών χρόνων, που αποκάλυψαν οι ανασκαφές στην αρχαία πόλη το 1996, δεν μπορεί παρά να ήταν ο τάφος και το ηρώο του Αριστοτέλη. Ενα ταφικό ηρώο όπου οι Σταγειρίτες μετέφεραν και εναπόθεσαν την τέφρα του φιλοσόφου αμέσως μετά τον θάνατό του στη Χαλκίδα, τον τίμησαν ως ήρωα, σωτήρα, νομοθέτη και δεύτερο «οικιστή» της πόλης τους, εφόσον με δική του μεσολάβηση στον Φίλιππο επανιδρύθηκαν (340 π.Χ) τα Στάγειρα, που είχαν καταστραφεί από τον ίδιο Μακεδόνα βασιλιά το 349 π.Χ. «Δεν έχουμε αποδείξεις αλλά ισχυρότατες ενδείξεις – φθάνουν σχεδόν στη βεβαιότητα. Η θέση στην οποία κτίστηκε το πεταλωτό οικοδόμημα, μέσα στην πόλη και κοντά στην Αγορά (κατά παρέκκλιση των νενομισμένων), με πανοραμική θέα προς όλες τις κατευθύνσεις. Η εποχή της κατασκευής του στην αρχή-αρχή ακόμη της ελληνιστικής περιόδου. Το ασύμβατο για άλλες χρήσεις σχήμα του. Ο δημόσιος χαρακτήρας του και η μεγάλη βιασύνη που διακρίνεται στην κατασκευή του, με ποιοτικό, άλλα ετερόκλητο οικοδομικό υλικό σε δεύτερη χρήση. Η ύπαρξη βωμού σε τετραγωνισμένο δάπεδο. Ολα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το σωζόμενο αψιδωτό κτίσμα ήταν ο τάφος-ηρώο του Αριστοτέλη», επισημαίνει ο ανασκαφέας, μελετητής των αρχαίων Σταγείρων, αρχαιολόγος Κώστας Σισμανίδης στην πρώτη επιστημονική ανακοίνωση που κάνει σήμερα για τον «τάφο του Αριστοτέλη» στο παγκόσμιο συνέδριο «Αριστοτέλης 2.400 χρόνια».

Το ταφικό οικοδόμημα εντοπίστηκε ανάμεσα στη στοά του 5ου αιώνα και στον αρχαϊκό ναό του Διός Σωτήρος και της Αθηνάς Σώτειρας (6ος αιώνας π.Χ.), μεταξύ της αρχαϊκής και της κλασικής πόλης, στη χερσόνησο «Λιοτόπι». Η αψιδωτή του κάτοψη (10 περίπου μέτρα), το σχήμα του, η ύπαρξη ορθογώνιου μαρμαροθετημένου δαπέδου με κενή επιφάνεια-βωμό (1,30×1,70 μ.) είχαν προβληματίσει πολύ τον αρχαιολόγο ερευνητή, καθώς περιβάλλει επακριβώς έναν τετράγωνο βυζαντινό πύργο.

Είναι σαφές ότι οι Βυζαντινοί το κατέστρεψαν αναταράσσοντας εντελώς τα αρχαιολογικά στρώματα. Ο ημικυκλικός τοίχος του ταφικού μνημείου, ωστόσο, διατηρείται σε ύψος δύο περίπου μέτρων. Το οικοδόμημα έφερε στέγη με κεραμίδια από το βασιλικό κεραμοποιείο, επιβεβαιώνοντας τον δημόσιο χαρακτήρα του. Υπερυψωμένος, πλατύς κτιστός δρόμος οδηγούσε σε είσοδο του μνημείου, που ήταν προσπελάσιμο για προσφορές και απονομή τιμών.

Κινητά ευρήματα, κεραμική, περισσότερα από πενήντα νομίσματα χρονολογούν τάφο και βωμό στους χρόνους περίπου του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ποιος όμως ήταν ο ένοικός του; Γραμματειακές πηγές δίνουν τη ζητούμενη απάντηση, με κυριότερες το χειρόγραφο αρ. 257 της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης και μία αραβική βιογραφία του Αριστοτέλη. Σύμφωνα με αυτές, μετά τον θάνατό του στη Χαλκίδα (322 π.Χ) οι Σταγειρίτες μετέφεραν την τέφρα του με χάλκινη υδρία, την έθαψαν σε μεγάλο υπέργειο τάφο μέσα στην πόλη τους, δίπλα στον οποίο έστησαν και βωμό, σε έναν τόπο που τον ονόμασαν «Αριστοτέλειον» και στον οποίο συνεδρίαζε στο εξής η Βουλή. Προς τιμήν του καθιέρωσαν μεγάλες ετήσιες γιορτές και αγώνες, τα «Αριστοτέλεια».

Στο ταφικό ηρώο του Αριστοτέλη και στα ερείπια της πόλης όπου περπάτησε πριν από 2.400 χρόνια θα ξεναγηθούν αύριο 250 και πλέον αριστοτελιστές από 40 χώρες, οι οποίοι μελετούν με ευλάβεια το έργο του πιο αναγνωρίσιμου Ελληνα φιλόσοφου.

Πηγή: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Εντυπωσιακά ευρήματα από την Αμβρακία στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Άρτας

Εντυπωσιακά ευρήματα από την Αμβρακία στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Άρτας

Tα νέα ευρήματα από τις ανασκαφές που διενεργεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας, στην περιοχή που άλλοτε καταλάμβανε η Αμβρακία, εκτίθενται στο κοινό για πρώτη φορά μέσα από την περιοδική έκθεση που ξεκίνησε ήδη στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης την περασμένη Κυριακή και θα διαρκέσει έως τις 31 Μαΐου.

Με θέμα «Αμβρακία, τα νεότερα ανασκαφικά ευρήματα», η έκθεση φιλοξενεί τα πλέον σημαντικά και καλύτερα διατηρημένα αντικείμενα, σημαντικά έργα τέχνης, από την αρχαϊκή έως και τη ρωμαϊκή περίοδο, τα οποία παρέχουν πληροφορίες για την καλλιτεχνική δημιουργία στην Αμβρακία, αλλά και για την ιστορία του αρχαίου εμπορίου αγαθών πολυτέλειας, σε μια περιοχή που αποτελούσε σημαντικό κόμβο μεταξύ της Ελλάδας και της ιταλικής χερσονήσου.

Η Αμβρακία ιδρύθηκε στα τέλη του 7ου αι. π.Χ. από Κορίνθιους αποίκους, δίπλα στις όχθες του ποταμού Άραχθου, στους πρόποδες του λόφου της Περάνθης, όπου σήμερα εκτείνεται η σύγχρονη Άρτα.

Η θέση της ήταν στρατηγική με εμπορικά πλεονεκτήματα και σύντομα εξελίχθηκε στη σημαντικότερη πόλη-κράτος της βορειοδυτικής Ελλάδας, μετά την Κέρκυρα. Μάλιστα, διέθετε ένα από τα καλύτερα πολεοδομικά συστήματα της αρχαιότητας και την προστάτευαν ισχυρά τείχη.

Το διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο της πόλης κοσμούσαν μνημειώδη δημόσια κτήρια, ενώ οι ναοί βρίσκονταν στο βορειοδυτικό τμήμα της. Στην υπόλοιπη έκτασή της αναπτύσσονταν οι ιδιωτικές οικίες σε ορθογώνιες νησίδες. Στους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Αμβρακίας συγκαταλέγονται ο υστεροαρχαϊκός ναός του Πύθιου Απόλλωνα, προστάτη της πόλης, το μικρό και μεγάλο θέατρο και η δυτική Νεκρόπολη.

Η Αμβρακία είχε δύο νεκροταφεία, τα οποία βρίσκονται έξω από τα τείχη της πόλης, και η χρήση τους υπήρξε αδιάλειπτη, από την εποχή ίδρυσης της πόλης μέχρι και την εγκατάλειψή της.

Το σύνολο των αντικειμένων της περιοδικής έκθεσης προέρχεται από τη δυτική Νεκρόπολη, η οποία βρίσκεται στην οδό Κομμένου και αναπτυσσόταν κατά μήκος μίας εντυπωσιακής λεωφόρου. Η ταφική λεωφόρος χρησιμοποιήθηκε παράλληλα και ως οδικός άξονας, που ξεκινούσε από τη νότια πύλη του τείχους και κατέληγε στον Άμβρακο, το επίνειο της πόλης στον Αμβρακικό Κόλπο. Εκατέρωθεν της λεωφόρου, υψώνονταν ταφικοί περίβολοι σε διαφορετικά επίπεδα.

Από τα πήλινα ευρήματα ξεχωρίζουν οι ερυθρόμορφες και μελαμβαφείς πελίκες. Οι μελαμβαφείς πελίκες κοσμούνται με κατακόρυφες ραβδώσεις και περίτεχνα ανάγλυφα εμβλήματα κάτω από τις λαβές. Σε αρκετές περιπτώσεις, φέρουν γραπτή διακόσμηση στο λαιμό. Οι ερυθρόμορφες πελίκες, εγχώριες ή εισηγμένες, φέρουν πλούσιες παραστάσεις, με σκηνές από τον ιδιωτικό και δημόσιο βίο, αλλά και λατρευτικά θέματα. Μία άλλη κατηγορία τεφροδόχων αγγείων είναι οι αμφορείς, που είναι άβαφοι ή μελαμβαφείς, αλλά και εκείνοι του «κυπριακού τύπου», που φέρουν γραπτή διακόσμηση με φυτικά μοτίβα.

Επιπλέον, η ανασκαφή έφερε στο φως χάλκινα τεφροδόχα αγγεία, στην πλειονότητά τους υδρίες και οινοχόες. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η περίτεχνη διακόσμηση στις λαβές τους με πλαστικές μορφές, ανθρωπόμορφες ή μυθικών όντων.

Μέσα στους τάφους βρέθηκαν, επίσης, κτερίσματα που κατασκευάζονταν αποκλειστικά και μόνο για ταφική χρήση.

Στους τάφους νεαρών ανύπαντρων γυναικών βρέθηκαν αντικείμενα που σχετίζονται με το γάμο, ενώ στους νέους, αντικείμενα που χρησιμοποιούνται σε αθλητικές δραστηριότητες. Οι ώριμοι άντρες, συνοδεύονταν από αντικείμενα σχετικά με τα συμπόσια ή με το επάγγελμά τους, ενώ στους γυναικείους τάφους βρέθηκαν κοσμήματα και αγγεία καλλωπισμού.

Εξαιρετικά δείγματα καλλιτεχνίας, που αποδεικνύουν την τεχνογνωσία που διέθεταν οι Αμβρακιώτες λιθοξόοι, αποτελούν οι στήλες που βρέθηκαν τοποθετημένες επάνω στους τάφους. Μέχρι σήμερα, έχουν έρθει στο φως πάνω από 800 στήλες, αριθμός ικανοποιητικός για τους αρχαιολόγους, ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα όσον αφορά τα ονοματεπώνυμα των κατοίκων της Αμβρακίας και την εξέλιξη της γλώσσας, στην πάροδο των αιώνων.

Παράλληλα με την περιοδική έκθεση, πραγματοποιούνται και εκπαιδευτικές δράσεις για μαθητές Δημοτικών, Γυμνασίων και Λυκείων, με ξεναγήσεις σε όλες τις αίθουσες του αρχαιολογικού Μουσείου.

naftemporiki.gr