Skip to main content

Ο πόλεμος των Falklands. Η τελευταία αναλαμπή της βρετανικής  αυτοκρατορικής ισχύος

Ο πόλεμος των Falklands. Η τελευταία αναλαμπή της βρετανικής 

αυτοκρατορικής ισχύος

 

Η μακροχρόνια αμφίπλευρη διεκδίκηση του συμπλέγματος των Νήσων Falklands (Islas Malvinas στα ισπανικά), οδήγησε το 1982 την Αργεντινή και το Ηνωμένο Βασίλειο σε μια σύντομης διάρκειας (74 ημερών) ένοπλη αντιπαράθεση στο Νότιο Ατλαντικό. Το διακύβευμα ήταν ισχυρό για αμφότερα τα μέρη. Ευρισκόμενο σε οικτρή οικονομική και πολιτική κατάσταση, το στρατιωτικό καθεστώς της Αργεντινής αναζητούσε απεγνωσμένα μια επιτυχία σε ένα εθνικό ζήτημα, ικανή να επιφέρει λαϊκό έρεισμα (ό,τι ακριβώς είχε συμβεί με την απριλιανή δικτατορία στην Ελλάδα και την περίπτωση της Κύπρου, οκτώ χρόνια νωρίτερα). Αποδεκατισμένη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Μεγ. Βρετανία, από τη δική της πλευρά, αναζητούσε εις μάτην την απωλεσθείσα αίγλη μέσα στα ερείπια της αποαποικιοποίησης (η τελευταία, πριν από τον πόλεμο των Falklands, εμπλοκή σε μια περιπέτεια αποικιακής φύσεως ήταν, το 1956, η επιχείρηση κατά της Διώρυγας του Σουέζ, η οποία εξελίχθηκε σε φιάσκο). Επισήμως, η διαφορά εκδηλώθηκε σε επίπεδο διεκδίκησης της κυριαρχίας. Η Αργεντινή θεωρούσε πως τα νησιά της ανήκαν ιστορικά, η δε Βρετανία αρνείτο να διαπραγματευθεί την από το 1841 επιτόπου παρουσία της. Το γόητρο, επομένως, ήταν μια σημαίνουσα παράμετρος σε μια αναμέτρηση, όπου για πρώτη φορά από την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενεπλάκησαν αεροναυτικές δυνάμεις τόσο εκτεταμένης κλίμακας. Σήμερα, 37 χρόνια αργότερα, οι συνέπειες του πολέμου των Falklands έχουν, πλέον αξιολογηθεί. Για τους ηττημένους Αργεντινούς, τα κοινωνικο-πολιτικά προβλήματα διαιωνίσθηκαν, παρά την πτώση του δικτατορικού καθεστώτος και την επάνοδο των δημοκρατικών θεσμών. Η κεφαλαιοποίηση της επιτυχίας από την Margaret Thatcher, εισήγαγε τους Βρετανούς σε μια νέα περίοδο εσωστρέφειας, κυρίως, όμως, στην εποχή του λεγόμενου “νεοφιλελευθερισμού”, με ανάλογους κραδασμούς. Η πρόσφατη ψήφος υπέρ του Brexit, θα μπορούσε, ίσως, να ερμηνευθεί ως μια ύστατη ενστικτώδης κίνηση αυτοπροστασίας από τα παραπάνω. Στον επιχειρησιακό τομέα, καταμετρήθηκαν συνολικά 907 νεκροί (649 Αργεντινοί, 255 Βρετανοί και 3 κάτοικοι του νησιού) και σημαντικός αριθμός τραυματιών εκατέρωθεν (775 και 1657 αντίστοιχα). Οι Αργεντινοί έχασαν 9 σκάφη (μεταξύ των οποίων ένα ελαφρύ καταδρομικό και ένα υποβρύχιο), 75 αεροσκάφη και 25 ελικόπτερα. Οι Βρετανοί απώλεσαν 7 σκάφη (μεταξύ των οποίων 2 φρεγάτες), 11 αεροσκάφη και 24 ελικόπτερα. Η επαγγελματική κατάρτιση των Βρετανών υπήρξε, αναμφίβολα, το αντιστάθμισμα της μεγάλης απόστασης από το Μητροπολιτικό έδαφος και τις βάσεις ανεφοδιασμού. Όταν, ωστόσο, οι άπειροι Αργεντινοί κληρωτοί στρατιώτες παραδίδονταν πανικόβλητοι κατά δεκάδες ή αρνούνταν να εκτελέσουν τις διαταγές των ανωτέρων τους κατά την τελευταία μάχη του Mount Longdon, δεν είχαν, προφανώς, αντιληφθεί πως απέναντί τους βρισκόταν ένας αντίπαλος δίχως υπεροπλία στους αιθέρες και στην ξηρά και ο οποίος είχε ξεπεράσει, και εκείνος, κάθε όριο φυσικής και ψυχικής αντοχής. Πρακτικά, ίσχυαν ακόμη όλες οι προϋποθέσεις προκειμένου η σύγκρουση να προσλάβει μια εκ διαμέτρου αντίθετη έκβαση.

Ισπανικός χάρτης του 1769.

1.Επιχείρηση Rosario: Η κατάληψη των Νήσων από τους Αργεντινούς (2 Απριλίου 1982).

Η προέλαση του αποβατικού Σώματος προς το Port Stanley.

 

Η έπαρση της σημαίας στον περίβολο του Βρετανικού Κυβερνείου.

 

Βρετανοί αιχμάλωτοι, την πρώτη μέρα της εισβολής.

 

Αμφίβιο όχημα μέσα στους δρόμους του Port Stanley.

 

Ο Βρετανός Κυβερνήτης Rex Hunt. Απελάθηκε από τους Αργεντινούς και αποκαταστάθηκε στο αξίωμά του έπειτα από το πέρας του πολέμου.

 

Ο στρατιωτικός διοικητής των Falklands, Mario Menéndez (αριστερά) συνομιλεί με τον αντιναύαρχο Carlos Büsser, υπεύθυνο της επιχείρησης Rosario.

2.Η πορεία προς την ένοπλη αντιπαράθεση (3 – 24 Απριλίου 1982).

Ο απόπλους του αεροπλανοφόρου HMS Hermes, ναυαρχίδας της Βρετανικής δύναμης κρούσης, από το λιμάνι του Portsmouth στις 5 Απριλίου 1982.

 

Ο διάπλους του Ατλαντικού από τη Βρετανική αρμάδα.

 

Βρετανοί κομμάντος, φέροντες πλήρη εξάρτηση, ασκούνται στο κατάστρωμα του υπερωκεανίου Queen Elisabeth 2 κατά τη διάρκεια του διάπλου.

 

Η Βρετανή πρωθυπουργός Margaret Thatcher και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Alexander Haig έξω από την πρωθυπουργική κατοικία, σε μια από τις ύστατες προσπάθειες διασφάλισης της ειρήνης.

 

Ο στρατηγός Leopoldo Galtieri, επικεφαλής του στρατιωτικού καθεστώτος της Αργεντινής.

3.Οι πρώτες επιχειρήσεις στη στεριά και στη θάλασσα (25 Απριλίου – 20 Μαΐου 1982).

Επιχείρηση Paraquat: Η ανακατάληψη της Νήσου South Georgia (25 Απριλίου 1982).

 

Τορπιλισμός και βύθιση του ελαφρού καταδρομικού General Belgrano από το Βρετανικό υποβρύχιο Conqueror (2 Μαΐου 1982). Από το πλήρωμα, 323 άτομα έχασαν τη ζωή τους και άλλα 772 περισυνελέγησαν από παρακείμενα Αργεντινά και Χιλιανά πλοία.

 

Η απάντηση των Αργεντινών: Βύθιση του αντιτορπιλικού HMS Sheffield από τηλεκατευθυνόμενο πύραυλο Exocet με 20 νεκρούς. Επλήγη στις 4 Μαΐου 1982 και βυθίστηκε έξι ημέρες αργότερα, έπειτα από απεγνωσμένες προσπάθειες διάσωσης.

 

Το αεροπλανοφόρο Veinticinco de Mayo του πολεμικού ναυτικού της Αργεντινής. Αποσύρθηκε από την εμπόλεμη ζώνη, για λόγους προληπτικούς, την επομένη της απώλειας του General Belgrano. Τα αεροσκάφη του συνέχισαν να επιχειρούν από τις αεροπορικές βάσεις των Falklands.

 

Dassault/Bréguet Super Étendard της αεροπορίας ναυτικού της Αργεντινής. Ο εφιάλτης των Βρετανών.

 

Απογείωση μαχητικού αεροσκάφους από το HMS Hermes.

4.Οι χερσαίες επιχειρήσεις (21 Μαΐου – 14 Ιουνίου 1982).

Η ανάπτυξη του Βρετανικού Εκστρατευτικού Σώματος.

 

Η απόβαση των πεζοναυτών στο San Carlos (21 Μαΐου 1982).

 

Η βύθιση της φρεγάτας HMS Antelope στον κόλπο του San Carlos (24 Μαΐου 1982).

 

Το βοηθητικό σκάφος SS Atlantic Conveyor φλέγεται στον κόλπο του San Carlos (25 Μαΐου 1982). Βυθίστηκε τρεις μέρες αργότερα, παρασύροντας δέκα ελικόπτερα στον βυθό της θάλασσας. Η απώλεια των τελευταίων υπήρξε μοιραία για τα πεζοπόρα τμήματα, τα οποία αναγκάστηκαν να μεταφέρουν τον οπλισμό στους ώμους κατά τη διάρκεια της διάβασης των κεντρικών Falklands.

 

Αργεντινοί αιχμάλωτοι έπειτα από τη μάχη του Goose Green (28 – 29 Μαΐου 1982).

 

Προέλαση μέσα από τα Kεντρικά Falklands.

 

Το μεταγωγικό σκάφος RFA Sir Galahad έχει πληγεί από την Αργεντινή αεροπορία στο Bluff Cove (8 Ιουνίου 1982). Από την επίθεση έχασαν τη ζωή τους 48 άτομα και πολλά άλλα υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα. Τα περισσότερα θύματα, μέλη των Welsh Guards, βρίσκονταν σε διαδικασία αποβίβασης στην στεριά.

 

Οι επιζώντες του Sir Galahad μεταφέρονται στη στεριά.

 

Η μάχη του Mount Longdon, στις παρυφές του Port Stanley (11 – 12 Ιουνίου 1982). Παροχή πρώτων βοηθειών σε τραυματία.

 

Η μάχη του Mount Longdon. Αργεντινός αιχμάλωτος οδηγείται για ανάκριση.

 

Η είσοδος των Βρετανικών ειδικών δυνάμεων στο Port Stanley έπειτα από την παράδοση των Αργεντινών (14 Ιουνίου 1982).

 

Αργεντινοί αιχμάλωτοι στιβάζονται στους δρόμους του Port Stanley.

 

Η κεφαλαιοποίηση της επιτυχίας από την Margaret Thatcher.

 The Falklands War Documentary

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Blakeway, Denys: The Falklands War, London, Sidgwick & Jackson, 1992.

Brown, David: The Royal Navy and the Falklands War,  Leo Cooper, Barnsley, UK, 1987.

Freedman, Lawrence: The Official History of the Falklands Campaign. London, Whitehall Histories, Government Official History Series, 2005.

Fremont-Barnes, Gregory: The Falklands 1982: Ground operations in the South Atlantic, Oxford, Osprey Publishing, 2012.

Gavshon, Arthur, Rice, Desmond: The sinking of the Belgrano, London, Secker & Warburg, 1984.

Hastings, Max, Jenkins, Simon: The battle for the Falklands, New York, Norton,1984.

Goebel, Julius: La pugna por las islas Malvinas – Un estudio de la historia legal y diplomática, Yale University Press, 1983.

Kirschbaum, Oscar, Van Der Kooy, Roger, Cardoso, Eduardo: Malvinas, La Trama Secreta, Buenos Aires, Sudamericana/Planeta, 1983.

Middlebrook, Martin: The fight for the «Malvinas»: The Argentine Forces in the Falklands War, New York, Viking, 1989.

Moro, Ruben: The History of the South Atlantic Conflict: The War for the Malvinas,  1st edition, Santa Barbara, California, Praeger, 1989.

Rodríguez Mottino, Horacio: La artillería argentina en Malvinas, Coyoacán, México D.F., Editorial Clio, 1984.

Thatcher, Margaret: Downing Street Years, London, Harper Collins, 1993.

 

 

Κείμενο – Επιμέλεια αφιερώματος: Γιάννης Μουρέλος

Μορφοποίηση – Επιμέλεια έκδοσης: Αλεξάνδρα Περχανίδου

Καμένα Βούρλα: νοσταλγικές μνήμες μεγαλείου και δόξας

Καμένα Βούρλα: νοσταλγικές μνήμες μεγαλείου και δόξας

H είδηση έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία εκείνο το αυγουστιάτικο πρωϊνό του 1961: “Παίδες, τρέξτε! Στην πλαζ γυρίζουν ταινία. Είναι εκεί ο Αυλωνίτης, η Βασιλειάδου και ο Ρίζος”. Στην αρχή, νομίζαμε πως επρόκειτο για φάρσα. Κάτι τέτοιο φάνταζε εξωπραγματικό. Αληθινή κοσμογονία στη νωχελική καθημερινότητά μας. Όταν, όμως, είδαμε να συγκεντρώνεται πλήθος, αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε το αδιανόητο. Παρατήσαμε το πρόγευμα και την προετοιμασία για το θαλάσσιο μπάνιο και τρέξαμε πάραυτα στην πλαζ του ΕΟΤ. Δυο πράγματα θυμάμαι σαν χθες: 1) το σπρώξιμο, για να εξασφαλίσω θέση με θέα, έξω από την περίφραξη, στο ύψος, σχεδόν, της δημοσίας οδού, που τότε περνούσε μέσα από τον οικισμό και 2) την εικόνα των πρωταγωνιστών, καθισμένων στις γνωστές πάνινες κινηματογραφικές πολυθρόνες, πάνω στην άμμο.

Αργότερα, οι εξελίξεις προσέλαβαν ακόμα πιο συγκλονιστική τροπή. Μαγεμένοι, παρακολουθούσαμε εκ του σύνεγγυς το γύρισμα μιας βωβής σκηνής, ακριβώς μπροστά από το ξενοδοχείο Ράδιον, όπου ο Γιώργος Τσιτσόπουλος κρυβόταν πίσω από ένα αυτοκίνητο, προκειμένου να αποφύγει τη χυμώδη Πόπη Λάζου. Θέλοντας, προφανώς, να δώσει περισσότερη φυσικότητα και κίνηση, ο σκηνοθέτης της ταινίας, Νίκος Τσιφόρος, ζήτησε από δυο νεαρές παριστάμενες, να περάσουν, δήθεν αμέριμνες, μπροστά από τον φακό. Εκείνες, θεώρησαν σκόπιμο να το πράξουν τραγουδώντας. “Σκ… κυρίες μου”, ήταν η οργισμένη αντίδραση. Η σκηνή έπρεπε να ξαναγυριστεί και ο σκηνοθέτης άρχισε να ψάχνει για νέους εθελοντές. Όταν το βλέμμα του καρφώθηκε στη δική μας παρέα (περί τους 5-6 μπόμπιρες), αισθανθήκαμε την ανάσα μας να κόβεται και την καρδιά μας να παίζει ταμπούρλο. “Για ελάτε, εσείς παιδιά. Θα περάσετε από αυτό εδώ το σημείο, αλλά δεν θα βγάλετε τσιμουδιά. Σύμφωνοι;”. Και να θέλαμε, άλλωστε, αδυνατούσαμε από συγκίνηση! Τη φορά αυτή, η σκηνή κλείδωσε. Τρέχοντας πίσω στο ξενοδοχείο, φώναξα στη μητέρα μου θριαμβευτικά: “Έπαιξα στο σινεμά!”. Ήταν η πρώτη δημόσια εμφάνιση της ζωής μου, σε ηλικία εννέα, μόλις, ετών. Τελικά, δεν αξιώθηκα ποτέ να δω τη σκηνή.  Κόπηκε στο μοντάζ…

Την επομένη, ανακατεύτηκα με το πλήθος, που περιέβαλε τους πρωταγωνιστές στην περίφημη σκηνή, όπου ο Νίκος Ρίζος πετάει τραπέζια και καθίσματα στη θάλασσα φωνάζοντας: “Εγώ σήμερα σκίζω Μαρίνες!”. Σήμερα, 58 χρόνια αργότερα, προσπάθησα κατ επανάληψη να εντοπίσω τον εαυτό μου, παγώνοντας το συγκεκριμένο σημείο στο DVD. Ακόμη δεν το έχω καταφέρει.

Κατά τα άλλα, το πρόγραμμα της ημέρας ήταν σταθερό. Περιλάμβανε μαθήματα γαλλικών αμέσως μετά το πρόγευμα (η πιο επαχθής στιγμή), μπάνιο στην πλαζ, μεσημεριανή κατάκλιση (συνήθως την κοπανούσαμε από το δωμάτιο εν αγνοία των μεγάλων και παίζαμε επιτραπέζια στο σαλόνι του ξενοδοχείου), ποδόσφαιρο δίπλα στο ρέμα το απόγευμα, ομαδική προσέλευση στους δυο υπαίθριους κινηματογράφους (Αττική και Ράδιον) το βράδυ, σταυροπόδι στα χαλίκια οσάκις είχε κόσμο. Το ρεπερτόριο περιλάμβανε επιμορφωτικές ταινίες, όπως Ο Γολγοθάς μιας ορφανής, Το Νησί των Γενναίων, Ο λουστράκος κ.ο.κ.. Εναλλακτικά, προσφερόταν πιο πέρα και παράσταση Καραγκιόζη σε μια αυτοσχέδια εγκατάσταση, με έντονη την τσίκνα από τα σουβλάκια και το ψητό καλαμπόκι, προερχόμενη από τον προαύλιο χώρο. Κάποτε, έφτασε στα Καμένα Βούρλα και ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής. Κατέλυσε στο ξενοδοχείο Γαλήνη. Παρά τις απέλπιδες προσπάθειές μας, δεν καταφέραμε να τον δούμε, έστω και από μακριά.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο Κλέαρχος, η Μαρίνα και ο Κοντός (1961)

“Εγώ σήμερα σκίζω Μαρίνες”

Στις πλαγιές του Καλλίδρομου και της Κνημίδας, τα Καμένα Βούρλα οφείλουν την ονομασία τους στο ακόλουθο περιστατικό: αρχικά, ήταν γνωστά ως «Παλιοχώρι». Κατά τους χρόνους της τουρκοκρατίας, στο πλαίσιο μιας τουρκικής επιδρομής, οι κάτοικοι, σύμφωνα με μια παράδοση, αναζήτησαν καταφύγιο σωτηρίας μέσα στα βούρλα (η περιοχή ήταν ελώδης). Όταν πέρασε ο κίνδυνος, έγινε πολύς λόγος για τη σωτηρία τους και πάνω στη συζήτηση κάποιος είπε τη φράση «ας είναι καλά τα καημένα τα βούρλα». Πρώτη επίσημη ονομασία ως «Καϋμένα Βούρλα» συναντάται στο βασιλικό διάταγμα του Γεωργίου Α΄ στις 29 Αυγούστου 1912,Περί αναγνωρίσεως των Δήμων και Κοινοτήτων του Νομού Φθιώτιδος”.

Οι ιαματικές πηγές έγιναν γνωστές περί το 1926. Ο χημικός Μιχαήλ Περτέσης ανακάλυψε, τότε, τις ευεργετικές, για τον άνθρωπο, θεραπευτικές ιδιότητες των πηγών της ευρυτερης περιοχής (Θερμοπύλες, Καμένα Βούρλα, Υπάτη). Συγκεκριμένα, διαπίστωσε πως η περιεκτικότητα των υδάτων σε ραδόνιο ήταν μοναδική και ανώτερη των περισσοτέρων αντίστοιχων ευρωπαϊκών. Οι ιαματικές πηγές δημιουργήθηκαν από τις γεωλογικές μεταβολές του Μαλιακού Κόλπου και του ορεινού όγκου Καλλιδρόμου – Κνημίδος, και έγιναν γνωστές λόγω της σπάνιας σύστασής τους σε φυσικά μέταλλα, άλατα και ραδόνιο. Αναβλύζουν στους πρόποδες του βουνού Κνημίς, ανατολικής απόληξης του Καλλιδρόμου, και έχουν διαφορετική θερμοκρασία και ραδιενέργεια. Υπάρχουν οι ραδιενεργές πηγές, μια υδρόθειο-χλωρονατριούχος, μια άλλη σιδηρούχος, τέλος, η καλλυντική πηγή της Αφροδίτης, που περιέχει καλλοειδές θείον. Η θερμοκρασία των πηγών είναι 35 – 36οC και τα νερά τους ενδείκνυνται για πολλές και διάφορες παθήσεις.

Άποψη των Καμένων Βούρλων το 1930.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’30,ξεκίνησε η αξιοποίηση των πηγών με την κατασκευή σύγχρονων, για την εποχή, πολυτελών ξενοδοχειακών μονάδων που, εκτός απο την παροχή υπηρεσιών σχετικών με τα ιαματικά λουτρά, προσέφεραν ξενοιαστες και ξεκούραστες διακοπές στους παραθεριστές. Σταδιακά, τα Καμένα Βούρλα απέκτησαν μεγάλη φήμη, προσελκύοντας επώνυμους και ανώνυμους. Μεταπολεμικά, ειδικότερα δε στις δεκαετίες του ΄60 και του ΄70, υπήρξαν προνομιακός τόπος προορισμού των Αθηναίων (και όχι μόνο) για τους θερινούς μήνες.

Ανέγερση των λουτρικών εγκαταστάσεων το 1938.
Γενική άποψη της λουτρόπολης από το όρος Καλλίδρομο, το 1940. Σε πρώτο πλάνο διακρίνεται το υδροθεραπευτήριο και στο βάθος, τα ξενοδοχεία Θρόνιον και Ράδιον
Θέα από τη θάλασσα στις αρχές της δεκαετίας του ΄60. Διακρίνονται το ξενοδοχείο Ράδιον και στο δεξιό άκρο της φωτογραφίας το ομώνυμο εστιατόριο (κατεδαφίστηκε την ίδια περίπου εποχή).
Η συνοικία Αττική, στο ΝΑ άκρο του οικισμού.
Μπροστά από το υδροθεραπευτήριο Ασκληπιός.
Η είσοδος από την πλευρά της Αθήνας.
Η κεντρική αρτηρία, στις αρχές της δεκαετίας του ΄60.
Η ακτή του ΕΟΤ. Στο βάθος, διακρίνεται το τρεχαντήρι Χαράλαμπος, το οποίο απέπλεε καθημερινά με προορισμό την Αιδηψό. Ο διάπλους του Ευβοϊκού διαρκούσε, τότε, περί τις τρείς ώρες!
Το ξενοδοχείο Ράδιον, σήμα κατατεθέν της λουτρόπολης.
Στον περίβολο του ξενοδοχείου Γαλήνη.
Το ξενοδοχειακό συγκρότημα Φλοίσβος, στην έξοδο του οικισμού προς τη Λαμία.
Το ξενοδοχείο Αργώ, στις αρχές της δεκαετίας του ΄60.

Καμένα Βούρλα (1961 – 1962)

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο βασιληάς Idris της Λιβύης, στη Γαλήνη.
O Δημήτρης Μητροπάνος, νέος τραγουδιστής με τους Idols, το καλοκαίρι του 1965 στο κέντρο Corfu. Δίπλα του διακρίνεται ο Ντέμης Ρούσσος.
Η Ρένα Παγκράτη στα Καμένα  Βούρλα.
Το μνημείο του Λεωνίδα, στις γειτονικές Θερμοπύλες.
Το Μοτέλ Λεβέντη, στον Άγιο Κωνσταντίνο.
Mitsis Galini Wellness Spa & Resort. Η εξέλιξη του ξενοδοχείου Γαλήνη, σήμερα.

Το υδροθεραπευτήριο (επάνω) και το ξενοδοχείο Ράδιον (κάτω), σήμερα. Σπαρακτικά κατάλοιπα μιας νοσταλγικής εποχής, που έχει φύγει ανεπιστρεπτί.

TimeTravel – Παλιά Λουτρόπολη των Καμένων Βούρλων


 

Κείμενο – Επιμέλεια αφιερώματος: Γιάννης Μουρέλος

Μορφοποίηση – Επιμέλεια έκδοσης: Δημήτρης Μητσόπουλος

Χαράλαμπος Παπασωτηρίου: Έναρξη του σκανδάλου Ουότεργκεϊτ

9 Αυγούστου 1974: Η παραίτηση του Richard Nixon από το προεδρικό αξίωμα

Χαράλαμπος Παπασωτηρίου

Έναρξη του σκανδάλου Ουότεργκεϊτ

Το εκπληκτικό με το σκάνδαλο Ουότεργκεϊτ είναι ότι μια μάλλον συνηθισμένη και «μπανάλ» υπόθεση πολιτικής κατασκοπείας οδήγησε στην πτώση ενός από τους πιο ισχυρούς προέδρους των μεταπολεμικών ΗΠΑ. Σε αυτό συνέβαλαν καθοριστικά δύο παράγοντες: Πρώτον, λόγω της μακρόσυρτης εμπλοκής των ΗΠΑ στο Βιετνάμ είχε κλονιστεί η εμπιστοσύνη πολλών Αμερικανών στην πολιτική ηγεσία τους, με αποτέλεσμα να υπάρχει ιδιαίτερα αυξημένη ευαισθησία στην αμερικανική κοινωνία όσον αφορά ζητήματα κατάχρησης εξουσίας. Δεύτερον, με το Ουότεργκεϊτ βγήκαν στη φόρα σοβαρότερες καταχρήσεις εξουσίας στελεχών του Λευκού Οίκου, που είχαν προκύψει μέσα στο νοσηρό κλίμα των διαρροών στον Τύπο από αξιωματούχους που διαφωνούσαν με τη συνεχιζόμενη εμπλοκή των ΗΠΑ στο Βιετνάμ.

Το σκάνδαλο ξεκίνησε με τη σύλληψη στις 17 Ιουνίου 1972 πέντε ανδρών, που είχαν διαρρήξει τα γραφεία της δημοκρατικής εθνικής επιτροπής (Δημοκρατικό Κόμμα) στο εντυπωσιακό κτιριακό σύμπλεγμα Ουότεργκεϊτ στις όχθες του ποταμού Ποτόμακ στην πρωτεύουσα των ΗΠΑ, με σκοπό να βάλουν κοριούς και να συλλέξουν άλλες πληροφορίες. Επικεφαλής των πέντε ήταν ο υπεύθυνος ασφάλειας της προεκλογικής εκστρατείας του προέδρου Νίξον.

Το χειρότερο όμως ήταν ότι η αστυνομία βρήκε επάνω στους πέντε στοιχεία που τους συνέδεαν με τους Γκόρντον Λίντι και Χάουαρτντ Χαντ, στελέχη της προεκλογικής εκστρατείας του Νίξον που προηγουμένως είχαν υπηρετήσει στον Λευκό Οίκο. Κατά τη διάρκεια της θητείας τους στον Λευκό Οίκο οι Λίντι και Χαντ είχαν εμπλακεί σε σοβαρές καταχρήσεις εξουσίας υπό τις εντολές μερικών από τους στενότερους συνεργάτες του προέδρου Νίξον.

Οι δημοσιογράφοι Μπομπ Γούντγουορντ (δεξιά) και Καρλ Μπέρνστιν (εδώ στο γραφείο τους στην εφημερίδα Washington Post, τον Μάιο του 1973) τιμήθηκαν για την αποκάλυψη του σκανδάλου Ουότεργκεϊτ με το βραβείο Πούλιτζερ (ASSOCIATED PRESS).

Η «μονάδα υδραυλικών» του Λευκού Οίκου

Οι καταχρήσεις εξουσίας από στελέχη του Λευκού Οίκου προέκυψαν από την άρνηση του διευθυντή του FBI Τζέι Εντγκαρ Χούβερ να συνεχίσει παράνομες πρακτικές του παρελθόντος ενάντια στο αντιπολεμικό κίνημα και σε άλλους αντιφρονούντες. Το 1970, ο Χούβερ δήλωσε σε διυπηρεσιακή επιτροπή: «Για πολλά χρόνια ενέκρινα το άνοιγμα της αλληλογραφίας και άλλες παρόμοιες ενέργειες, αλλά όχι τώρα. Γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνο και είναι πιθανό να μας ανακαλύψουν. […] Δεν εναντιώνομαι στο να συνεχίσουμε τις διαρρήξεις και το άνοιγμα της αλληλογραφίας και άλλες παρόμοιες ενέργειες, αρκεί κάποιος ανώτερος από εμένα να τις εγκρίνει. […] Δεν αναλαμβάνω πλέον ο ίδιος την ευθύνη, αν και το έκανα για πολλά χρόνια».

Το κρίσιμο βήμα για την άμεση εμπλοκή του Λευκού Οίκου σε παράνομες δραστηριότητες, μετά την άρνηση του Χούβερ να τις αναλάβει ο ίδιος, έγινε ύστερα από τη μαζική διαρροή στους New York Times τον Ιούνιο του 1971 των λεγόμενων «Εγγράφων του Πενταγώνου», μιας μεγάλης μελέτης του υπουργείου Αμυνας για την εμπλοκή των ΗΠΑ στο Βιετνάμ που περιείχε χιλιάδες απόρρητα έγγραφα. Ο Νίξον διέταξε τη δημιουργία άτυπης «μονάδας υδραυλικών» στο επιτελείο του Λευκού Οίκου με σκοπό την καταπολέμηση των διαρροών απόρρητων πληροφοριών στον Τύπο, με επικεφαλής τους Λίντι και Χαντ. Μία από τις πρώτες ενέργειές τους ήταν, με εντολή του συμβούλου Εσωτερικής Πολιτικής Τζον Ερλιχμαν, ενός από τους στενότερους συνεργάτες του Νίξον, να διαρρήξουν το γραφείο του ψυχιάτρου του πρώην αξιωματούχου που είχε διαρρεύσει τα «Εγγραφα του Πενταγώνου», ελπίζοντας να βρουν στοιχεία για τον δημόσιο κλονισμό της αξιοπιστίας του.

Επομένως, η σύλληψη των Λίντι και Χαντ λόγω της διάρρηξης από τους πέντε συνεργάτες τους στο Ουότεργκεϊτ απειλούσε να οδηγήσει στην αποκάλυψη αυτής της προγενέστερης παράνομης ενέργειας, στην οποία εμπλεκόταν ένας ιδιαίτερα στενός σύμβουλος του Νίξον.

Ως εκ τούτου, ο Νίξον, ο σύμβουλος Εσωτερικής Πολιτικής Τζον Ερλιχμαν, ο επιτελάρχης του Λευκού Οίκου Μπομπ Χάλντεμαν και ο συνήγορος του προέδρου Τζον Ντιν προσπάθησαν να περιορίσουν τη ζημιά συγκαλύπτοντας την πλευρά του εγκλήματος που αφορούσε τους ηθικούς αυτουργούς, δηλαδή τον επικεφαλής της προεκλογικής εκστρατείας και πρώην υπουργό Δικαιοσύνης Τζον Μίτσελ και άλλα ηγετικά στελέχη της προεκλογικής οργάνωσης. Αλλωστε, δεν είχαν άλλη επιλογή από τη συγκάλυψη, καθώς η αποκάλυψη των ηθικών αυτουργών θα οδηγούσε τις διωκτικές αρχές στις προγενέστερες παρανομίες της «μονάδας των υδραυλικών» μέσα από τον ίδιο τον Λευκό Οίκο. Οι πολιτικά φυσιολογικές ενέργειες συγκάλυψης όμως συνιστούσαν ποινικά κολάσιμα αδικήματα –εξαγορά μαρτύρων, παρεμπόδιση της Δικαιοσύνης– που αποτέλεσαν ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της προεδρίας Νίξον.

Το κτίριο Ουότεργκεϊτ στις όχθες του ποταμού Ποτόμακ, στο οποίο στεγάζονταν τα γραφεία του Δημοκρατικού Κόμματος στην Ουάσιγκτον (ASSOCIATED PRESS).

Η δημοσιογραφική έρευνα και το «βαθύ λαρύγγι»

Με την παροχή πλουσιοπάροχης χρηματικής υποστήριξης στους επτά κατηγορουμένους από το μυστικό κονδύλιο για το Ουότεργκεϊτ που έστησε ο Νίξον και οι συνεργάτες του, το σκάνδαλο καταλάγιασε μερικές εβδομάδες μετά τη σύλληψη των διαρρηκτών. Παρέμεινε ωστόσο στην επικαιρότητα στις σελίδες της Washington Post λόγω του ρεπορτάζ των δημοσιογράφων Μπομπ Γούντγουορντ και Καρλ Μπέρνστιν, με τον πρώτο να καθοδηγείται από έναν αξιωματούχο τον οποίο στο βιβλίο τους «All the President’s Men» ονόμασε «βαθύ λαρύγγι». Ο αξιωματούχος αυτός οδήγησε τους δύο δημοσιογράφους σε έρευνες για την αποκάλυψη των πηγών του μυστικού κονδυλίου για το Ουότεργκεϊτ («Follow the money»).

Για δεκαετίες η ταυτότητα του «βαθιού λαρυγγιού» παρέμεινε μυστική, καθώς ο Γούντγουορντ αρνήθηκε να την αποκαλύψει, επικαλούμενος το δημοσιογραφικό απόρρητο. Πολλοί πανεπιστημιακοί και άλλοι ερευνητές αφιέρωσαν χρόνια σε άκαρπες προσπάθειες να λύσουν τον γρίφο. Το 2005, ο Μαρκ Φελτ, υποδιοικητής του FBI το διάστημα 1972-1973, αποκάλυψε ότι αυτός ήταν το «βαθύ λαρύγγι». Οταν πέθανε ο θρυλικός διευθυντής του FBI Τζέι Εντγκαρ Χούβερ, τον Μάιο 1972, έπειτα από περίπου μισό αιώνα στο πόστο αυτό, οι ανώτεροι συνεργάτες του, συμπεριλαμβανομένου του Μαρκ Φελτ, ήλπιζαν ένας τους να τον αντικαταστήσει. Αντ’ αυτών, ο Νίξον διόρισε ως νέο διοικητή του FBI τον Πάτρικ Γκρέι, που δεν προερχόταν από το FBI, προκαλώντας την μήνιν του Μαρκ Φελτ.

Πιο πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι ο επιτελάρχης του Λευκού Οίκου Μπομπ Χάλντεμαν είχε ενημερώσει τον Νίξον στις 19 Οκτωβρίου 1972 ότι ο Μαρκ Φελτ διέρρεε πληροφορίες στον Τύπο. Ο Νίξον δεν τόλμησε να κινηθεί ενάντια στον Φελτ, φοβούμενος μην προβεί σε χειρότερες αποκαλύψεις.

Το σκάνδαλο Ουότεργκεϊτ απέκτησε απότομα νέα δυναμική τον Απρίλιο 1973, όταν οι προσπάθειες συγκάλυψης των ηθικών αυτουργών της διάρρηξης κατέρρευσαν. Ο Τύπος και το Κογκρέσο στράφηκαν στη συνέχεια στην ίδια τη συγκάλυψη, που ενέπλεκε άμεσα κορυφαία στελέχη του Λευκού Οίκου. Στις 30 Απριλίου, ο Νίξον αναγκάσθηκε να απολύσει τον επιτελάρχη του Λευκού Οίκου Μπομπ Χάλντεμαν, τον σύμβουλο Εσωτερικής Πολιτικής Τζον Ερλιχμαν και τον συνήγορό του Τζον Ντιν.

Αριστερά: Ο συνήγορος του προέδρου Νίξον, Τζον Ντιν καταθέτει στην Επιτροπή της Γερουσίας (ASSOCIATED PRESS). Δεξιά: Ο σύμβουλος Εσωτερικής Πολιτικής Τζον Ερλιχμαν καταθέτει στην Επιτροπή της Γερουσίας (ASSOCIATED PRESS).

 Ο Νίξον αρνείται να δώσει τις μαγνητοταινίες

Ακολούθησε η διαφοροποίηση του Τζον Ντιν από τους υπόλοιπους εμπλεκομένους στη συγκάλυψη. Ο Ντιν είχε βάσιμες υποψίες ότι οι υπόλοιποι θα επιδίωκαν να του φορτώσουν όλη την ευθύνη για τη συγκάλυψη. Για να μην καταλήξει αποδιοπομπαίος τράγος, αποφάσισε να συνεργαστεί με τη δικαιοσύνη και την εξεταστική επιτροπή της Γερουσίας. Μεταξύ άλλων, ο Ντιν κατέθεσε στη Γερουσία τον Ιούνιο του 1973 ότι είχε κατ’ επανάληψιν συζητήσει με τον Νίξον τις μεθόδους της συγκάλυψης, συμπεριλαμβανομένης της πλουσιοπάροχης χρηματοδότησης ενός από τα δύο πρώην στελέχη της «μονάδας των υδραυλικών» που είχαν οργανώσει τη διάρρηξη (εξαγορά μαρτύρων).

Καθώς ο Νίξον αρνήθηκε την κατηγορία, το όλο ζήτημα αφορούσε πλέον την αξιοπιστία του προέδρου έναντι της αξιοπιστίας ενός πρώην συμβούλου του. Αν και βαριά τραυματισμένος από τις αποκαλύψεις και τις ποινικές διώξεις που ασκήθηκαν κατά των πρώην συνεργατών του, ο Νίξον είχε κάποιες ελπίδες να διασώσει την προεδρία του έστω και αποδυναμωμένη, εφόσον δεν προέκυπτε κάποιο ακλόνητο στοιχείο, πέρα από την κατάθεση του Ντιν, που να τον ενοχοποιεί ποινικά.

Τον Ιούλιο του 1973, ένας άλλος συνεργάτης του Νίξον ρωτήθηκε αν ο πρόεδρος μαγνητοφωνούσε τις συνομιλίες του στα γραφεία του. «Ηλπιζα να μου κάνατε αυτή την ερώτηση», απάντησε ο αξιωματούχος και αποκάλυψε ότι όντως ο Νίξον, από τις αρχές του 1971, μαγνητοφωνούσε τις συνομιλίες στα γραφεία του. Επομένως, υπήρχε τρόπος να διαπιστωθεί αν ο Ντιν είχε πει την αλήθεια για τις συνομιλίες του με τον Νίξον για τη συγκάλυψη. Καθώς ο Νίξον αρνήθηκε να παραδώσει τις μαγνητοταινίες των σχετικών συνομιλιών επικαλούμενος το απόρρητό τους, το ζήτημα κατέληξε για το επόμενο δωδεκάμηνο στη δικαιοσύνη. Τώρα, η υπόθεση θα λάμβανε δραματική τροπή.

Ο Χαράλαμπος Παπασωτηρίου είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, πρόεδρος του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.

Πηγή: Καθημερινή – έντυπη έκδοση

Kινηματογραφικές εκδοχές των Προέδρων της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας

Με αφορμή την επέτειο της κατάληψης της Βαστίλλης

Kινηματογραφικές εκδοχές των Προέδρων της 5ης Γαλλικής  Δημοκρατίας

Μέχρι στιγμής, το καθεστώς της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας, το οποίο προέκυψε το 1958 μέσα από τις ωδίνες του πολέμου της Αλγερίας, μετρά οκτώ προέδρους, από τον ιδρυτή Charles de Gaulle έως τον σημερινό Emmanuel Macron. Διαψεύδοντας επιδεικτικά όλες τις προβλέψεις, στα άνω των εξήντα έτη ζωής, έχει να επιδείξει μια αξιοσημείωτη αντοχή σε στιγμές γενικού αναβρασμού (Μάης 1968) ή σε ετερόκλητους πολιτικούς συσχετισμούς (συγκατοικήσεις των ετών 1986-1988, 1993-1995 και 1997-2002). Υπηρετήθηκε από “ιερά τέρατα” (de Gaulle, Mitterrand), από πολιτικούς μικρότερου, συγκριτικά, βεληνεκούς (Chirac, Hollande), τέλος, από άτομα με ισχυρή τεχνοκρατική προέλευση, παιδεία και συνείδηση (Pompidou, Giscard d’ Estaing, Sarkozy και Macron). Οι διαφορετικές προσωπικότητες, η ποικιλία ως προς το ύφος του καθενός και τον τρόπο άσκησης της εξουσίας, τέλος, η δικαιολογημένη, έως ένα βαθμό, εμμονή να θέσουν το δικό τους στίγμα στην Ιστορία, ενέπνευσαν σεναριογράφους, σκηνοθέτες και ηθοποιούς. Οι κινηματογραφικές ταινίες και οι τηλεταινίες, που αναφέρονται στους επτά από τους οκτώ προέδρους της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας ξεπερνούν, σήμερα, τις είκοσι. Η συντριπτική πλειοψηφία από αυτές παραμένουν πιστές στην ιστορική πραγματικότητα, αποδίδοντας τα γεγονότα έτσι όπως συνέβησαν και περιγράφοντας με επιτυχία την περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Άλλες, πάλι, εστιάζουν στον εσωτερικό κόσμο, με επικαλύψεις ανάμεσα στην ιδιωτική ζωή και τον δημόσιο βίο, όπως και στον κοινό παρονομαστή όλων των πολιτικών ηγετών: τη μοναξιά της εξουσίας. Τέλος, υπάρχουν ορισμένες, οι οποίες κινούνται (χάρη στο ευρηματικό σενάριο) στο χώρο του φαντασιακού, αγγίζοντας τα όρια της παρωδίας. Το μεγάλο στοίχημα αναλογεί στους ηθοποιούς. Η φυσιογνωμική ομοιότητα, η πειστική απόδοση και ερμηνεία, το υποκριτικό ταλέντο και ο συνδυασμός των παραπάνω, αποτελούν τα κριτήρια της σημερινής αξιολόγησης. Σε εσάς εναπόκειται να προβείτε σε μια ιεράρχηση, έχοντας, προηγουμένως, δει τις φωτογραφίες και παρακολουθήσει τα στιγμιότυπα που έπονται.

 

  Α. Charles de Gaulle (1890-1970) [Προεδρική θητεία 1959-1969]

Charles de Gaulle, λόγος του 1947       


                                                   

Le grand Charles (2005)

 

Τον Αύγουστο του 1944, οι Γάλλοι γενικότερα και οι Παριζιάνοι ειδικότερα, ανακάλυπταν την εντυπωσιακή κορμοστασιά του στρατηγού Charles de Gaulle, καθώς κατέβαινε, μέσα σε κλίμα ενθουσιασμού και εθνικής ανά(σ)τασης τη λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων, εμβληματικό σημείο του μόλις απελευθερωθέντος Παρισιού. Έως τότε, τον γνώριζαν μόνο από τον τόνο της φωνής του, μέσα από τις πύρινες εκκλήσεις του για αντίσταση κατά των Γερμανών, που αναμεταδίδονταν στην κατεχόμενη Γαλλία από το ραδιόφωνο του BBC. Ο de Gaulle ήταν το σύμβολο του αγώνα, εκείνος που κατάφερε να περισώσει την τιμή της χώρας και του λαού της έπειτα από τα οδυνηρά ολισθήματα του καθεστώτος του Vichy και των συνεργατών με τις αρχές κατοχής. Διόλου παράξενο, επομένως, το ότι ηγήθηκε της προσπάθειας ανοικοδόμησης, ως πρωθυπουργός της πρώτης αιρετής, έπειτα από τις βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου 1945, κυβέρνησης. Όμως, οι μικροκομματικές αντιπαραθέσεις σε καιρό ειρήνης, διέσπασαν την ενότητα, η οποία είχε σφυρηλατηθεί την εποχή της Αντίστασης. Τον Ιανουάριο του 1946, ο de Gaulle υπέβαλε την παραίτησή του και αποσύρθηκε από την πολιτική ζωή. Επανήλθε δώδεκα χρόνια αργότερα, το 1958 (αρχικά ως πρωθυπουργός και κατόπιν ως πρόεδρος της Δημοκρατίας), εν μέσω των κραδασμών, που είχαν προκληθεί από τον πόλεμο της Αλγερίας. Τη φορά αυτή, ο de Gaulle υπήρξε ο ρυθμιστής των εξελίξεων, υπαγορεύοντας τους δικούς του όρους, με προεξέχοντα την ψήφιση ενός νέου συντάγματος, εκείνου της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας, της οποίας διετέλεσε πρώτος, κατά σειρά, πρόεδρος. Η διάβαση της προσωπικής ερήμου μεταξύ των ετών 1946 και 1958, καθώς και η δραματική επάνοδος στην εξουσία είναι το θέμα της τηλεταινίας Le grand Charles του Bernard Stora. Στον κεντρικό ρόλο ο ηθοποιός Bernard Farcy αποδίδει εξαιρετικά τον de Gaulle της πρώτης μεταπολεμικής εποχής. Αξιοσημείωτη είναι και η παρουσία του ελληνικής καταγωγής Denis Podalydès, μέλους της Comédie Française, στο ρόλο του Claude Mauriac. Έξι χρόνια αργότερα, ο Podalydès υποδύθηκε, με απαράμιλλο τρόπο, έναν άλλο πρόεδρο της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας, τον Nicolas Sarkozy (βλ. παρακάτω).

Ο Bernard Farcy ως de Gaulle στην τηλεταινία Le grand Charles.

Charles de Gaulle, διάγγελμα της 24ης Μαΐου 1968

Adieu de Gaulle, adieu (2009)

“Adieu de Gaulle, adieu”, ήταν ένα σύνθημα, το οποίο, μέσα στη δίνη των γεγονότων του Μαΐου 1968 ακούστηκε στις 29 του μήνα, από διαδηλωτές, που κουνούσαν επιδεικτικά τα μαντήλια τους, εν είδει αποχαιρετισμού. Η Τετάρτη  29 Μαΐου, υπήρξε, κατά γενική ομολογία, η στιγμή της κορύφωσης της κρίσης. Την ημέρα εκείνη, ο πρόεδρος de Gaulle εξαφανίζεται από προσώπου γης. Ουδείς γνωρίζει (ούτε καν ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση) που βρίσκεται. Έχει μεταβεί στην στρατιωτική βάση του Baden-Baden της Δυτικής Γερμανίας, όπου έχει συνάντηση με τον στρατηγό Massu, ανώτατο διοικητή των γαλλικών στρατιωτικών δυνάμεων, που σταθμεύουν επί του γερμανικού εδάφους. Εξετάζεται το ενδεχόμενο προσφυγής στη χρήση των ενόπλων δυνάμεων με σκοπό την αποκατάσταση της τάξης. Με το που διαρρέει η είδηση της φυγής, χιλιάδες διαδηλωτές ξεχύθηκαν στους δρόμους του Παρισιού φωνάζοντας το παραπάνω σύνθημα. Με αφορμή το συγκεκριμένο επεισόδιο, η τηλεταινία του Laurent Herbiet αναφέρεται στον τρόπο, με τον οποίο ο γηραιός (78 ετών) πρόεδρος αφομοίωσε τα γεγονότα του Μαΐου. Ουδέποτε στο παρελθόν, ο τελευταίος είχε άφησει να διαφανούν τόσα πολλά σημάδια αμηχανίας και αιφνιδιασμού. Συγκυρίες του παρελθόντος, που τον είχαν αναδείξει, χάρη στην πυγμή που επέδειξε τότε, ως αδιαφιλονίκητο λαϊκό ηγέτη (1940, 1958), ήταν, πέραν πάσης αμφιβολίας, κατά πολύ πιο κρίσιμες και δραματικές από ό,τι εκείνη του 1968. Ωστόσο, η περιγραφή από τον στρατηγό Massu, της συνομιλίας που είχε μαζί του στη γαλλική στρατιωτική βάση του Baden-Baden, αποκαλύπτει έναν de Gaulle τρομοκρατημένο, αδύναμο, απογοητευμένο, στα πρόθυρα, ψυχολογικά,να υποταχθεί σε εξελίξεις, που τον είχαν ξεπεράσει, με υποβολή παραίτησης. Η προχωρημένη ηλικία του Γάλλου προέδρου δεν αρκεί, προκειμένου να κατανοήσει κανείς την αναπάντεχη και εντυπωσιακή, ομολογουμένως,  αυτή μετάλλαξη. Η εξήγηση πρέπει να αναζητηθεί κάπου αλλού. Ο ιδιαίτερος τρόπος, κράμα αυταρχισμού και πατερναλισμού, με τον οποίο ασκούσε ανέκαθεν την εξουσία, είχε δημιουργήσει κορεσμό σε επίπεδο κοινής γνώμης. Η ένταση και η βία του ξεσπάσματος, τον προσγείωσαν απότομα και τον έκαναν να συνειδητοποιήσει με καθυστέρηση, πως, προ πολλού εξέπεμπε σε διαφορετικό μήκος κύματος από έναν λαό, με τον οποίο ήταν πεπεισμένος ότι βρισκόταν σε διαρκή επικοινωνία. Διαπίστωσε με τον πλέον σκληρό τρόπο, πως η αρχή του τέλους για τον ίδιο είχε σημάνει. Ανασυντάσσοντας τις δυνάμεις του και επιστρατεύοντας όσα αποθέματα αντοχής του είχαν απομείνει, στράφηκε προς τη μοναδική, πλέον, υποχρέωση, που αισθανόταν πως είχε έναντι του γαλλικού λαού: την ανεύρεση ενός ασφαλούς τρόπου εξόδου από την κρίση. Αυτό ακριβώς έπραξε με το ραδιοφωνικό διάγγελμα της 30ής Μαΐου. Ο κόσμος το εξετίμησε και ανταποκρίθηκε αυθημερόν. Στη μεγαλειώδη διαδήλωση της λεωφόρου των Ηλυσίων Πεδίων, ένα εκατομμύριο Παριζιάνοι διακήρυξαν ηχηρά προς πάσα κατεύθυνση, πως δεν ήταν διατεθειμένοι να αφήσουν τη Γαλλία να βυθιστεί στο χάος και στην αναρχία. Ο θρίαμβος του γκωλικού κόμματος στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές, έναν μόλις μήνα αργότερα, εντάσσεται στην ίδια πάντοτε λογική. Τη λογική μιας ενστικτώδους αναλαμπής μπροστά στο χείλος της καταστροφής. Συνάμα, οι πάντες γνώριζαν, κατά βάθος, πως τα γεγονότα του Μαΐου είχαν θέσει την ταφόπλακα του γκωλικού κινήματος. Γεγονός, που επιβεβαιώθηκε περίτρανα τον Απρίλιο του 1969, με το αρνητικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος και την συνακόλουθη υποβολή παραίτησης του de Gaulle από το προεδρικό αξίωμα. Ο προβληματισμός, τα διλήμματα, η ανασφάλεια, η αναμέτρηση με τον εσωτερικό του κόσμο και τις πεποιθήσεις του, γενικότερα, όλα τα στοιχεία, που συγκροτούν αυτό που ονομάζεται “μοναξιά της εξουσίας”, αποδίδονται απόλυτα πειστικά από τον πρωταγωνιστή Pierre Vernier.

Pierre Vernier.

B. Georges Pompidou (1911-1974) [Προεδρική θητεία 1969-1974]

 

  Georges Pompidou, ανακοίνωση του θανάτου του Στρατηγού De Gaulle, 9 Νοεμβρίου 1970

Mort d’ un Président (2011)


                 

Από όλους τους μέχρι στιγμής προέδρους της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας, ο Georges Pompidou υπήρξε ο μόνος που απεβίωσε ενόσω ασκούσε τα καθήκοντά του (ο François Mitterrand, αν και βαριά ασθενής, πρόλαβε να ολοκληρώσει τη δεύτερη θητεία του). Η τηλεταινία Mort d’ un Président του Pierre Aknine πραγματεύεται τους τελευταίους μήνες της προεδρίας Pompidou. Γνωρίζοντας από το 1972 πως ο πρόεδρος υπέφερε από μια ανίατη μορφή λευχαιμίας και με την προοπτική της μη επανεμφάνισής του στις προεδρικές εκλογές του 1976, δυο σύμβουλοι του τελευταίου, ο Pierre Juillet και η Marie-France Garaud, επιδόθηκαν σε μια προσπάθεια σφυρηλάτησης ενός υποψηφίου, ικανού να εμφανιστεί ως κληρονόμος των γκωλικών αξιών (τις οποίες ο ίδιος ο Pompidou είχε ουσιαστικά απεμπολήσει). Στόχος ήταν να παρεμποδιστεί η ανέλιξη στο προεδρικό αξίωμα του γνήσιου γκωλικού Jacques Chaban-Delmas. H επιλογή των δυο συμβούλων στράφηκε προς το πρόσωπο του υπουργού Αγροτικής Οικονομίας και πρώην στενού συνεργάτη του Pompidou όταν αυτός ασκούσε καθήκοντα πρωθυπουργού, Jacques Chirac. H συνεχώς επιδεινούμενη κατάσταση της υγείας του προέδρου και η εμμονή του τελευταίου να αποσιωπήσει το γεγονός (είναι χαρακτηριστικό το ότι το περιβάλλον του Μεγάρου των Ηλυσίων επέμενε πως επρόκειτο για εποχιακή γρίππη ενώ ήταν εμφανή τα σημάδια της φυσικής κατάπτωσης) προκάλεσε ένα κλίμα σύγχυσης. Ο θάνατος του Pompidou στις 2 Απριλίου 1974, συνέβη προτού οι Juillet και Garaud προλάβουν να υλοποιήσουν το σχέδιό τους. Εκ των πραγμάτων στράφηκαν προς τη μόνη προσφερόμενη εναλλακτική λύση: εκείνη της υποστήριξης της υποψηφιότητας του χαρισματικού και δυναμικού υπουργού Οικονομικών Valéry Giscard d’ Estaing. Έπεισαν, μάλιστα, τον Chirac να αποσκιρτήσει από τον γκωλικό χώρο, όπου φαινομενικά ανήκε, και να συνταχθεί με την υποψηφιότητα ενός προσώπου, το οποίο προερχόταν από το κέντρο. Επιβράβευση ήταν η επιλογή του Chirac ως πρωθυπουργού από το νεοεκλεγέντα Giscard d’ Estaing. H νοσηρή ατμόσφαιρα της ίντριγκας των τελευταίων μηνών της θητείας του Georges Pompidou κυριαρχεί στην τηλεταινία του  Pierre Aknine. Στο ρόλο του προέδρου εμφανίζεται ο, γνωστός στο γαλλικό κοινό, ηθοποιός Jean-François Balmer. Αν και η ομοιότητα με τον Pompidou δεν είναι μεγάλη, η εν γένει ερμηνεία του θυμίζει πολύ τον τελευταίο.

Ο Jean-François Balmer στο ρόλο του Georges Pompidou.

Εμφανώς μεγαλύτερη είναι η φυσιογνωμική ομοιότητα του Didier Bezace, o οποίος ενσαρκώνει τον Pompidou ως πρωθυπουργό της Γαλλίας στην προαναφερθείσα τηλεταινία Adieu de Gaulle, adieu.

Didier Bezace.

Γ. Valéry Giscard dEstaing (1926-    ) [Προεδρική θητεία 1974-1981]

 

Valéry Giscard d’Estaing, εκλογή στην Προεδρία της Δημοκρατίας, 1974

La rupture (2013)

Το πολιτικό ειδύλλιο ανάμεσα τον πρόεδρο  Valéry Giscard d’ Estaing και τον πρωθυπουργό  Jacques Chirac τερματίστηκε άδοξα το 1976, με την παραίτηση του τελευταίου.  Η αφορμή της παραίτησης υπήρξε καθαρά προσχηματική και ουδόλως αντανακλούσε τη βαθειά αίσθηση αμοιβαίας καχυποψίας, από την οποία διακατέχονταν ευθύς εξ αρχής οι δυο κορυφαίοι παράγοντες της γαλλικής ιεραρχίας. Εν όψει μιας μελλοντικής ανέλιξης στον προεδρικό θώκο, ο Chirac επένδυσε πολιτικά στην ανασυσταθείσα δημαρχία του Παρισιού (διετέλεσε δήμαρχος από το 1977 έως το 1995 και ταυτόχρονα πρωθυπουργός της συγκατοικησης επί προεδρίας Mitterrand μεταξύ των ετών 1986 και 1988). Διαισθανόμενος τη φθορά της εξουσίας, που υφίστατο ο Giscard d’ Estaing, επιχείρησε να αναδειχθεί ως αδιαφιλονίκητος εκφραστής του συντηρητικού κεντροδεξιού χώρου. Έτσι, όχι μόνο απέφυγε να στηρίξει την επανεκλογή του τελευταίου στις προεδρικές εκλογές του 1981, αλλά ήρθε σε συνεννόηση με τον υποψήφιο της Αριστεράς, François Mitterrand, τον οποίο στήριξε παρασκηνιακά. Η κρυφή συνάντηση των δυο ανδρών πραγματοποιήθηκε το 1980 στην οικία της μετέπειτα πρωθυπουργού των σοσιαλιστών Édith Cresson. Η τηλεταινία La rupture του Laurent Heynemann πραγματεύεται τη λανθάνουσα σχέση των δυο ανδρών, αποκαλύπτοντας το όχι πολύ γνωστό έντονο παρασκήνιο της εποχής. Οι δυο ηθοποιοί Hippolyte Girardot ( Valéry Giscard d’ Estaing) και Grégori Derangère (Jacques Chirac) απέχουν πολύ από το πρωτότυπο.

 

Hippolyte Girardot ( Valéry Giscard d’ Estaing).

Ανάλογη είναι η αίσθηση, που αποπνέει και ο Xavier de Guillebon, ο οποίος υποδύεται τον Giscard d’ Estaing στην αφιερωμένη στον Georges Pompidou τηλεταινία Mort d’ un Président. Γενικότερα, ο τρίτος κατά σειρά πρόεδρος της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας δεν έτυχε μιας επιτυχούς μεταφοράς στην οθόνη.

Valéry Giscard d’ Estaing.
Xavier de Guillebon.

 

 

 

    

 

 

 

 

 

 

   

Δ.  François Mitterrand (1916-1996) [Προεδρική θητεία 1981-1995]

François Mitterrand, πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα της 31ης Δεκεμβρίου 1994


 

Le promeneur du Champ de Mars (2005)

Σε αντιδιαστολή με τον προκάτοχό του στο προεδρικό αξίωμα, ο François Mitterrand έτυχε ασύγκριτα ευμενέστερης μεταχείρισης. To κινηματογραφικό έργο Le promeneur du Champ de Mars του Robert Guédiguian στηρίζεται στο βιβλιο του Georges-Marc Benamou με τίτλο Le Dernier Mitterrand (1997), παρά το γεγονός ότι στην ταινία ο πρωταγωνιστής παραμένει ανώνυμος. Ο Benamou είχε συχνές ιδιωτικές συνομιλίες με τον πρόεδρο τα τελευταία τρία έτη της θητείας του, στο πλαίσιο περιπάτων στο Πεδίον του Άρεως της γαλλικής πρωτεύουσας. Οι εκμυστηρεύσεις περί ύπαρξης νόθου κόρης, περί συνεργασίας του Mitterrand με το καθεστώς του Vichy και περί επίδειξης ανοχής του τελευταίου έναντι των κατηγορουμένων για εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας René Bousquet και Maurice Papon, πέρασαν αυτούσιες στο βιβλίο, προκαλώντας τη μήνιν του περιβάλλοντος του προέδρου την επομένη, σχεδόν, του θανάτου του. Η ερμηνεία του Michel Bouquet είναι μεγαλειώδης. Ο ηθοποιός τιμήθηκε με το βραβείο César γι αυτήν.

Ο Michel Bouquet στο ρόλο του  François Mitterrand.

Changer la vie (2011)

 

Ωστόσο, ο ηθοποιός, ο οποίος διέπρεψε υποδυόμενος τον  François Mitterrand, είναι ο Philippe Magnan. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην απίστευτη ομοιότητα με το πρωτότυπο. Περαν αυτού, κατάφερε να αντιγράψει και να αποδώσει απόλυτα το ύφος, τον τόνο της φωνής και τις κινήσεις του Mitterrand. Υπάρχουν στιγμές, κατά τις οποίες ο θεατής αδυνατεί να προβεί σε διάκριση μεταξύ των δυο!  Changer la vie είναι μια τηλεταινία του Serge Moati. Ο τίτλος προέρχεται από ένα ποίημα του Arthur Rimbaud και είχε υιοθετηθεί ήδη από το 1972, ως προεκλογικό σύνθημα του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Με το σύνθημα αυτό ο  François Mitterrand επικράτησε στην προεδρική εκλογή του 1981. Καλύπτει τα δυο πρώτα έτη της θητείας, από τον αρχικό ενθουσιασμό έως τη μεταστροφή προς την λιτότητα, το 1983.

Philippe Magnan

Η εύστοχη ενσάρκωση του Mitterrand από τον Philippe Magnan διαθέτει μια προϊστορία, η οποία αξίζει να μνημονευθεί. Ο ηθοποιός υποδύθηκε τον ίδιο ρόλο, κάνοντας μια φευγαλέα εμφάνιση το 2009 στην ταινία Farewell, ένα κατασκοπευτικό θρίλερ, όπου συναντάμε, σε πρωταγωνιστικό, μάλιστα ρόλο, τον Emir Kusturica.

 E. Jacques Chirac (1932- ) [Προεδρική θητεία 1995-2007]

Jacques Chirac, συνέντευξη της 14ης Ιουλίου 1998 στο Μέγαρο των Ηλυσίων

Παρά το γεγονός ότι δεν υφίσταται κάποιο κινηματογραφικό έργο, με επίκεντρο το πρόσωπό του (εξαιρουμένου του Dans la peau de Jacques Chirac, μιας συρραφής αντιφατικών εννοιών, που συμπεριλαμβάνονται στις δημόσιες τοποθετήσεις του με ακούσιο πρωταγωνιστή τον…ίδιο) ο Jacques Chirac είναι τακτικός θαμών της έβδομης τέχνης, όπου αποδίδεται συχνά με τρόπο απολαυστικό. Στην τηλεταινία Mort d’ un Président, τον υποδύεται ο Samuel Labarthe.

Samuel Labarthe.

Στην προαναφερθείσα La rupture, η σκυτάλη περνά στον καθόλου πειστικό  Grégori Derangère. Το ίδιο ισχύει και για την περίπτωση του (κατά τα άλλα εξαίρετου ηθοποιού) Thierry Lhermitte στην ταινία L’ affaire Gordji: Histoire d’ une cohabitation (2012), η οποία πραγματεύεται μια υπόθεση που ταλάνισε το 1987 τη συγκατοίκηση με τον πρόεδρο Mitterrand.

Grégori Derangère
Thierry Lhermitte.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η αποκάλυψη προήλθε από τον ηθοποιό Bernard Le Coq, o οποίος, σε δυο περιπτώσεις, το 2011 και το 2013, ενσάρκωσε κατά τρόπο ιδανικό από κάθε άποψη τον πέμπτο πρόεδρο της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας. Οι αντίστοιχες ταινίες παρουσιάζονται παρακάτω. Για την ώρα περιοριζόμαστε σε ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο από την πρώτη (La conquête), η οποία αναφέρεται στον Nicolas Sarkozy.

Jacques Chirac και Bernard Le Coq. 

   

       ΣΤ. Nicolas Sarkozy (1955-     ) [Προεδρική θητεία 2007-2012]  

Nicolas Sarkozy, ομιλία στο Μέγαρο των Ηλυσίων, Ιούνιος 2007

La conquête (2011)

 

Μια από τις πάμπολλες αρετές της συγκεκριμένης ταινίας είναι η φυσική ομοιότης των ηθοποιών με τα πρόσωπα, τα οποία υποδύονται (Bernard Le Coq ως Jacques Chirac, Samuel Labarthe ως Dominique de Villepin – ο ίδιος είχε υποδυθεί την ίδια ακριβώς χρονιά και τον Jacques Chirac όπως προαναφέρθηκε – Florence Pernel ως Cécilia Sarkozy, Michèle Moretti ως Bernadette Chirac). Όμως, την παράσταση κλέβει μακρόθεν ο Denis Podalydès, που δίνει πραγματικό ρεσιτάλ ηθοποιίας στον κεντρικό ρόλο του Nicolas Sarkozy. Όχι μόνο η ομοιότης είναι εξόφθαλμη, αλλά αναδεικύονται ανάγλυφα οι φιλοδοξίες, ο αδίστακτος χαρακτήρας και η συμπλεγματική συμπεριφορά του προσώπου. Στις 6 Μαΐου 2007, ημέρα του δευτέρου γύρου των προεδρικών εκλογών, ο υποψήφιος Sarkozy ανακαλεί στη μνήμη του την τελευταία πενταετία, από την εποχή που, ως υπουργός Εσωτερικών, είχε εγκαινιάσει μια ταραχώδη και επεισοδιακή πορεία με καταληκτικό στόχο την κατάκτηση της εξουσίας. Μέσα σε αυτά τα πέντε χρόνια κατάφερε να σφυρηλατήσει το προφίλ ενός υποψηφίου προέδρου, έχοντας ως ανταγωνιστή τον υπουργό Εξωτερικών Dominique de Villepin, εκλεκτό του απερχόμενου προέδρου Chirac, αλλά και δυσκολίες ιδιωτικού περιεχομένου, όπως η ουσιαστική ρήξη της σχέσης με τη σύζυγό του Cécilia. Πρόκειται για μια βιογραφική κινηματογραφική ταινία, βασισμένη εξ ολοκλήρου σε πραγματικά γεγονότα, η οποία εισάγει τον θεατή στα παρασκήνια, όχι πάντοτε έντιμα και ηθικά, της πολιτικής ζωής. Το εξαιρετικό σενάριο είναι του Patrick Rotman και η εξίσου άψογη σκηνοθεσία του Xavier Durringer.

O Denis Podalydès στο ρόλο του Nicolas Sarkozy.

Διαφορετική αν και όχι άνευ ενδιαφέροντος, είναι η ερμηνεία του ιδίου προσώπου από τον Thierry Frémont στην ταινία La dernière campagne (βλ. παρακάτω). Βέβαια, ο Podalydès έχει στο μεταξύ θέσει τον πήχυ ψηλά, με αποτέλεσμα η αποστολή του οιουδήποτε ανταγωνιστή του να έχει καταστεί εξαιρετικά δύσκολη.

Thierry Frémont

Ζ. François Hollande (1954- ) [Προεδρική θητεία  2012-2017]


Franç
ois Hollande, λόγος που εκφωνήθηκε στο Bourget, 2014 


 

La dernière campagne (2013)

Σε αντίθεση με τις προαναφερθείσες περιπτώσεις, η τηλεταινία La dernière campagne του Bernard Stora εξιστορεί μια πέρα ως πέρα φανταστική υπόθεση, στα όρια της παρωδίας. Στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 2012 για την ανάδειξη του νέου προέδρου, ο Jacques Chirac είναι μάρτυς της ανελέητης αντιπαράθεσης ανάμεσα στους δυο κυριότερους υποψηφίους: τον εν ενεργεία πρόεδρο Nicolas Sarkozy και τον εκπρόσωπο της Αριστεράς, François Hollande. Έχοντας υποστεί τη φθορά της προχωρημένης ηλικίας αλλά και μιας κλονισμένης υγείας, ο Chirac ευελπιστεί να διαδραματίσει παρασκηνιακά ρόλο ρυθμιστή των εξελίξεων. Έτσι, στον ύπνο του ονειρεύεται πως συναντά κρυφά τον Hollande παρέχοντας στον τελευταίο συμβουλές προκειμένου να κερδίσει τη μάχη των εκλογών εις βάρος ενός Sarkozy, με τον οποίο είχε ανοικτούς προσωπικούς λογαριασμούς από το 1995. Στην ταινία, οι φαντασιώσεις του Chirac συγχέονται με πραγματικά στιγμιότυπα της προεκλογικής εκστρατείας, προσδίδοντας στο έργο έναν έντονα σουρρεαλιστικό χαρακτήρα. Ο έχων εντρυφήσει πλέον στον ρόλο του Chirac, Bernard Le Coq, επαναλαμβάνει μια εξίσου πετυχημένη ερμηνεία του συγκεκριμένου προσώπου. Ανάλογης ποιότητας είναι και η συνεισφορά του Patrick Braoudé, η ομοιότητα του οποίου με τον  François Hollande αποτελεί ένα από τα ατού του έργου. Σε ελαφρώς χαμηλότερο επίπεδο ο Thierry Frémont (Nicolas Sarkozy) συμπληρώνει την τριάδα των προέδρων.

 

Jacques Chirac και François Hollande.
Τρεις πρόεδροι δίνουν τα χέρια για τις ανάγκες της ταινίας: François Hollande (Patrick Braoudé), Jacques Chirac (Bernard Le Coq) και Nicolas Sarkozy (Thierry Frémont).

Η.  Emmanuel Macron (1977-     ) [Προεδρική θητεία 2017-       ]

   Emmanuel Macron , απάντηση στα “Κίτρινα γιλέκα”, 10 Δεκεμβρίου 2018

Η θητεία του Emmanuel Macron δεν διαθέτει ακόμη το χρονικό βάθος εκείνο, που θα επέτρεπε τη μεταφορά της στην οθόνη. Δεν αποκλείεται, πάντως, να κυκλοφορήσει κάποτε κάποια ταινία με τίτλο: Τα κίτρινα γιλέκα. Ίδωμεν. Για την ώρα, το δράμα εκτυλίσσεται σε πραγματικό χρόνο.

Κείμενο – επιμέλεια αφιερώματος: Γιάννης Μουρέλος

Μορφοποίηση – επιμέλεια έκδοσης: Δημήτρης Μητσόπουλος

Π. Παπαπολυβίου: «Να πέσει, μωρέ, η Πατρίδα, αλλά να πέσει μαχόμενη!»

«Να πέσει, μωρέ, η Πατρίδα, αλλά να πέσει μαχόμενη!»

Όσοι έχουν ζήσει ή μελετούν σήμερα, εκ των υστέρων, τις τραγικές ημέρες της τουρκικής εισβολής γνωρίζουν τα κύρια χαρακτηριστικά των απέλπιδων προσπαθειών απόκρουσής της: την έλλειψη οπλισμού και συντονισμού μετά την πρόχειρη και χαοτική επιστράτευση, τα τραγικά αποτελέσματα του προηγηθέντος πραξικοπήματος και τις επιπτώσεις τους στο ηθικό και την ψυχική ενότητα των μονάδων και του πληθυσμού, το αίσθημα εγκατάλειψης από την Ελλάδα, αυξανόμενο όσο περνούσαν οι ώρες και οι μέρες. Υπήρξαν και στις δύο φάσεις της τουρκικής εισβολής περιστατικά διάλυσης, δειλίας, πράξεις εσχάτης προδοσίας, σωρεία ακατανόητων και παράλογων διαταγών που οδηγούσαν σε εγκατάλειψη πατρώου εδάφους, την περικύκλωση από τον εχθρό προωθημένων μονάδων και μεμονωμένων στρατιωτών, και πολλαπλασίαζαν τα φαινόμενα λιποταξιών και μαζικής αποχώρησης από την πρώτη γραμμή.

Όμως δεν ήταν μόνο αυτά: Υπήρξαν και περιπτώσεις ηρωισμού και προσωπικής αυτοθυσίας αξιωματικών, Ελλαδιτών και Κυπρίων, υπαξιωματικών και νεαρών στρατιωτών, στην προσπάθειά τους να αποκρούσουν την τουρκική εισβολή, μεγαλειώδεις προσωπικές πράξεις αυταπάρνησης. Παρά τις αντιξοότητες και τα αρνητικά δεδομένα, υπήρξαν στρατιωτικές μονάδες, αξιωματικοί και οπλίτες που πολέμησαν υπεράνθρωπα, σώμα με σώμα, στη Λάπηθο και στην Κερύνεια, στον Πενταδάκτυλο, στην Πράσινη Γραμμή στη Λευκωσία, στην ΕΛΔΥΚ, στη Μεσαορία.

Υπήρξαν δεκάδες, ίσως εκατοντάδες, περιπτώσεις δειλών, ανάξιων, επίορκων αξιωματικών, στρατιωτών και οπλοφορούντων ατάκτων «καπεταναίων». Υπήρξαν, όμως, και περιστατικά ανδρείας, που μπορεί να μην αποδείχθηκαν ικανά για να αποσοβήσουν την εθνική ήττα, όμως πρέπει να αναφέρονται κι αυτά, όταν μιλάμε για τον προδομένο πόλεμο του 1974. Και όπου αρμόζει να απονέμεται ο πρέπων έπαινος και η οφειλόμενη αναγνώριση, όπως το επιτάσσει και ο καβαφικός στίχος: «Και περισσότερη τιμή τους πρέπει …»

Ανάμεσα στους τελευταίους, μια ξεχωριστή θέση αναλογεί στον ταγματάρχη Τάσο Μάρκου, 38 χρονών το 1974, με σύζυγο και δυο μικρά παιδιά. Ο Παραλιμνίτης απόφοιτος του Ελληνικού Γυμνασίου Αμμοχώστου είχε ενταχθεί από τις πρώτες μέρες στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ. Όταν τον αναζήτησαν οι αρχές, για συμμετοχή του σε μια επιχείρηση της ΕΟΚΑ, κατάφερε να διαφύγει στην Ελλάδα, όπου πραγματοποίησε το παιδικό του όνειρο, έδωσε εξετάσεις και πέρασε στη Σχολή Ευελπίδων. Τον Νοέμβριο του 1958, τριτοετής φοιτητής, εγκατάλειψε τη Σχολή, μαζί με άλλους έξι συμπατριώτες του ευέλπιδες και ανθυπολοχαγούς και επέστρεψε στην Κύπρο για να προσφέρει και πάλι στην ΕΟΚΑ. Από τον αρχηγό της ΕΟΚΑ, Γρίβα-Διγενή, του ανατέθηκε η ευθύνη του τομέα της Κυθρέας, στον Πενταδάκτυλο. Μετά τη λήξη του Αγώνα και την αποφοίτησή του από τη Σχολή Ευελπίδων, γύρισε οριστικά στο νησί τον Νοέμβριο του 1961 και εντάχθηκε στον Κυπριακό στρατό. Διακρίθηκε στις μάχες του 1963-1964, στη Λευκωσία, προήχθη σε ταγματάρχη το 1971, και το 1973 αρνήθηκε την πρόταση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου για να αναλάβει την ηγεσία του Εφεδρικού σώματος, επιλέγοντας να παραμείνει στην Εθνική Φρουρά.

Τον Ιούλιο του 1974 υπηρετούσε στο 12ο Τακτικό Συγκρότημα, της Κυθρέας, περιοχή που γνώριζε άριστα και είχε πολλούς φίλους. Μόλις εκδηλώθηκε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου κατέβηκε στη Λευκωσία και διερεύνησε τις πιθανότητες εκδήλωσης αντικινήματος. Τις επαφές και τις προσπάθειές του για αντιπραξικόπημα συνέχισε και στα τέλη Ιουλίου, μεταξύ πρώτης και δεύτερης εισβολής, όταν συνάντησε για τον σκοπό αυτό και τον Τάσσο Παπαδόπουλο. Δεν θα προλάβαινε… Προηγουμένως, είχε υποβάλει την παραίτησή του από τον στρατό, στον ίδιο τον Γλαύκο Κληρίδη, απογοητευμένος και απηυδισμένος με όσα είχε ζήσει στη διάρκεια της πρώτης εισβολής. Η παραίτησή του δεν έγινε δεκτή. Επέστρεψε στην περιοχή Κυθρέας – Μιας Μηλιάς, όπου αφιερώθηκε στην οργάνωση της άμυνας της περιοχής. Τα αισθήματα του Τ. Μάρκου εκείνες τις μέρες τα περιέγραψε στον Πάνο Μυρτιώτη ένας από τους έφεδρους στρατιώτες του, όπως τα άκουσε να τα εκφράζει σε μια έντονη συζήτησή με συνάδελφό του: «Να πέσει, μωρέ, η Πατρίδα, αλλά να πέσει μαχόμενη!»

Το πρωί της 14ης Αυγούστου 1974, μετά την κατάρρευση των συνομιλιών της Γενεύης, ακολούθησε η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής. Ο Τάσος Μάρκου, εθεάθη για τελευταία εξακριβωμένη φορά λίγο πριν το μεσημέρι της ίδιας μέρας. Είχε διώξει τους τελευταίους άνδρες του στα μετόπισθεν και είχε μείνει με τον Αγκαστινιώτη ασυρματιστή του. Επέλεξε την προσωπική σύγκρουση με τα σιδερόφρακτα στρατεύματα εισβολής. Θα τιμούσε, έτσι, τα «όπλα τα ιερά», τα οποία του εμπιστεύτηκε η πατρίδα. Και θα αποδεικνυόταν, στο πεδίο της μάχης, ο ιδανικός ηγήτορας, της στρατιωτικής ορολογίας: Αυτός που μπορεί να εμπνεύσει και να καθοδηγήσει. Και στη ζωή και μεταθανατίως.

Δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος» στις 13 Ιουλίου 2019

Ο Τάσος Μάρκου, σε φωτογραφία του 1961
Ο Πέτρος Παπαπολυβίου είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου

Πηγή: papapolyviou.com

Οι κακουχίες των πρώτων Ελλήνων μεταναστών στις ΗΠΑ – Πως τα κατάφεραν

Οι κακουχίες των πρώτων Ελλήνων μεταναστών στις ΗΠΑ – Πως τα κατάφεραν

Η πρώτη ομάδα Ελλήνων που έφτασε στις Η.Π.Α. αποβιβάστηκε στη Florida το 1768. Οι απόγονοι της ομάδας αυτής έχουν προφανώς χάσει κάθε αίσθημα Ελληνικής καταγωγής.

Περίπου 400 Ελληνες εγκαταστάθηκαν στην αποικία Νέα Σμύρνη, που ιδρύθηκε από ένα Σκωτσέζο. Λόγω των βάρβαρων συνθηκών εργασίας που επικρατούσαν, πολλοί άποικοι πέθαναν και οι υπόλοιποι εγκατέλειψαν την αποικία αυτή και εγκαταστάθηκαν στη St. Augustine. Τα ίχνη των πρώτων αυτών Ελλήνων αποίκων έχουν χαθεί από τα μέσα του 18ου αιώνα.

Οι Ελληνες που έφθαναν στην Αμερική μέχρι το 1924, συνήθως πήγαιναν στην πόλη όπου υπήρχαν συγγενείς ή φίλοι και απασχολούνταν σε οποιαδήποτε δουλειά μπορούσαν. Τα πιο συνηθισμένα επαγγέλματα εκείνης της εποχής για τους Ελληνες ήταν στιλβωτές υποδημάτων, λαντζέρηδες, εργάτες μεταλλείων, βιομηχανικοί εργάτες ή εργάτες σιδηροδρόμων.

Μέσα σε λίγα χρόνια, αρκετοί κατόρθωσαν να εξοικονομήσουν αρκετά χρήματα ώστε να ξεκινήσουν δικές τους μικροεπιχειρήσεις, όπως πλυντήρια, εστιατόρια ή καταστήματα τροφίμων. Οι Ελληνες αρέσκονταν ιδιαίτερα στα εστιατόρια. Το 1950 ήταν 30 φορές πιο πιθανό να είναι μάγειρες ή εστιάτορες απ’ ότι άτομα άλλης εθνικής καταγωγής.

Οι επιχειρήσεις που ξεκίνησαν οι μετανάστες, καθώς και τα επαγγέλματα που διάλεξαν τα παιδιά τους, θα μπορούσαν να πετύχουν στις περισσότερες Αμερικανικές πόλεις. Ωστόσο, οι κοινότητες ήδη είχαν θεμελιωθεί. Μεταγενέστερες μετακινήσεις φίλων και συγγενών απλά ενίσχυσαν το φαινόμενο της συγκέντρωσης των Ελλήνων σε ορισμένες επιλεγμένες περιοχές, κυρίως κοντά σε βιομηχανικά αναπτυγμένες πόλεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις πληθυσμού Ελληνικής καταγωγής παρατηρούνται στη New York, στο Chicago, στο Los Angeles, στο Cambridge και στο Lowell της Μασσαχουσέττης.

H ροή της μετανάστευσης από την Ελλάδα προς τις ΗΠΑ παρουσιάζει ορισμένες αξιόλογες διακυμάνσεις. Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια των ετών 1900-30 παρουσιάζει σημαντική αύξηση, για να υποχωρήσει κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου και να αυξηθεί και πάλι στη συνέχεια κατά τη διάρκεια των ετών 1950-80, μετά την πάροδο των οποίων υποχωρεί και πάλι σε σημαντικό βαθμό.

«Πλεύρισε το καράβι στο λιμάνι, το λιμάνι πατωμένο, το τελωνείο απάνω στα νερά. Φαίνεται πως η «Αυστροαμερικάνα» έβγαλε πολλούς λαθραίους, ελεύθερους να φεύγει ο καθένας για το δικό του μέρος κι οι άλλες εταιρείες παραπονέθηκαν… Ήρθε ο γιατρός κι άρχισε να εξετάζει έναν, έναν. Όποιος ήταν καλός του ‘δινε μια κάρτα με μπλε μολύβι και έγραφε επάνω οράιτ, αμερικάνικα. Όποιος δεν ήταν καλός του ‘δινε κάρτα με κόκκινο.

Μου ‘δωσε κόκκινο ο γιατρός, των άλλων μπλε. Την επαύριο ήρθε πάλι η επιτροπή, μας ξανακοίταξαν, μας έκριναν δεύτερη φορά σκάρτους. Σε τρεις μέρες καινούργια επιτροπή ανώτερη. Μας όρκισαν ότι ποτέ η κυβέρνηση δεν επιτρέπει σε άρρωστους, κλέφτες και εγκληματίες να πατήσουν αμερικανικό έδαφος. Τότε πήραμε απόφαση ότι μας γύριζαν πίσω. Μ΄ έκλεισαν στο μπουντρούμι με τους εξήντα άλλους από διάφορες φυλές. Στις 30 Νοεμβρίου (1907) έρχεται ο διερμηνέας του πλοίου… Μόλις μας έβγαλαν απάνω άρχισε ο νους μου να γυρίζει. Σκεπτόμουν να το σκάσω. Με τη σκούφια, τα παπούτσια λυτά, το πανωφόρι στον ώμο, είπα να μπω σε μια βάρκα να κρυφτώ τη νύχτα, στη σκιά του πλοίου να πέσω στο νερό. Φοβήθηκα μην πνιγώ δεν το ‘βρισκα καλό. Αποφάσισα να κάνω τον κόπο να κατέβω απ΄ τη σκάλα. Βάζω τα χέρια πίσω. Κατεβαίνω μπροστά στους κλητήρες. Μπαίνω τάχα για το νερό μου, βρίσκω μια πόρτα, άλλοι κλητήρες μέσα δεν ‘δώσαν σημασία. Στρίβω δεξιά, τραβάω κάτι διαδρόμους, βλέπω γυαλί και απόξω κόσμο να περνάει. Βγαίνω και δεν το πίστευα».

Ήταν ανάμεσα στα 12.000.000 που από το 1892 έως το 1954, περίμεναν μετά από μια ημέρα καραντίντα στο Ellis Island να εξεταστούν από τους γιατρούς, τρέμοντας μήπως δεν τους βρουν απολύτως υγιείς και τους γυρίσουν πίσω.

Το ημερολόγιο έδειχνε 11 Απριλίου 1890, όταν οι πρώτοι Έλληνες μετανάστες έφθασαν στον «Νέο Κόσμο», στο λιμάνι της Ν. Υόρκης.

Έως την δεκαετία του 1880 η πλειονότητα των μεταναστών στις ΗΠΑ προερχόταν από την Βόρεια και την Κεντρική Ευρώπη, ενώ κατόπιν τροποποιήθηκε και τα μεταναστευτικά ρεύματα ξεκινούσαν από τις χώρες της Μεσογείου, της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, την Κίνα και την Ιαπωνία.

Έως το 1914 μετανάστευσαν επίσημα στις ΗΠΑ πάνω από 350.000 άτομα, περίπου το 1/4 του συνολικού πληθυσμού της Ελλάδας το 1907. Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί (ανά έτος/αριθμός μεταναστών): 1870/23, 1875/25, 1880/23, 1883/75, 1887/313, 1890/1.105, 1893/1.131, 1896/2.175, 1899/2.375.

Η μετανάστευση εντάθηκε μετά το 1890 και συμβάδισε με την σταφιδική κρίση που έπληξε τους αγρότες κυρίως της Δυτικής Πελοποννήσου σε συνδυασμό με την μικρή οικογενειακή ιδιοκτησία και καλλιέργεια που επικρατούσε εκεί. Ένα άλλο τμήμα των μεταναστών καταγόταν από την Θεσσαλία και ήταν κολλήγοι με μικρή οικογενειακή καλλιέργεια. Σύντομα, πάντως, η μετανάστευση γενικεύθηκε και μετανάστες έφευγαν από όλες τις περιοχές της Ελλάδας, ιδιαίτερα όμως από τα νησιά του Αιγαίου και την Πελοπόννησο.

Χαρακτηριστικό είναι επίσης το γεγονός ότι σε σύγκριση με τα αντίστοιχα μεταναστευτικά ρεύματα, Σερβίας, Βουλγαρίας και Μαυροβουνίου διαπιστώνουμε πως και από τα τρία αυτά κράτη στο διάστημα 1899-1911 μετανάστευσαν συνολικά 107.613 άτομα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν η μόνη που είχε επεξεργασμένη παραδοσιακή οικονομική δομή και γι’ αυτό δέχθηκε πολύ βαρύτερο πλήγμα με την συρρίκνωση του διεθνούς εμπορίου.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1890 έως το 1924 οι αρχές των ΗΠΑ είχαν καταγράψει 500.000 Έλληνες και «ανήκοντες στην ελληνική φυλή», καθώς έτσι κατέτασσαν και τους Έλληνες που προέρχονταν από τα εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Πίσω, όμως, από τους αριθμούς είναι οι άνθρωποι και απειράριθμα κίνητρά που τους ωθούσαν στην μετανάστευση. Ωστόσο ο σκοπός ήταν ένας: Η αναζήτηση εργασίας.

Ήδη από το Ellis Island, τους συνόδευε το «ανειδίκευτος εργάτης», που υποδήλωνε αγροτική εργασία ή εργασία σε μικρή βιοτεχνία στον τόπο προέλευσης.

Αν εξαιρέσει κανείς ένα ποσοστό που ανέρχεται περίπου στο 20%, οι υπόλοιποι Έλληνες μετανάστες, ακολούθησαν την κοινή μοίρα των υπολοίπων μεταναστών: εργάσθηκαν στα αστικά κέντρα, στα ορυχεία της Δύσης, στην κατασκευή σιδηροδρόμων και στα υφαντουργεία της Νέας Αγγλίας. Η ιστορία τους είναι αναπόσπαστο τμήμα της ιστορίας του εργατικού κινήματος των ΗΠΑ.

Δεν ήταν καθόλου, μα καθόλου εύκολα για εκείνους: με ελάχιστες εμπειρίες οργανωμένου συλλογικού αγώνα, ξένοι ανάμεσα σε ξένους, ένα φθηνό ιδιαίτερα ευάλωτο σε κάθε λογής πιέσεις και διαρκώς ανανεούμενο εργατικό δυναμικό, που αντιμετώπιζε και την δικαιολογημένη καχυποψία των εμπειρότερων συναδέλφων τους στην δουλειά, πάλεψαν με «θεούς και δαίμονες» να σταθούν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις εστίες τους.

Τους εκμεταλλεύονταν όχι μόνο τα ξένα αφεντικά, αλλά και οι «δικοί» τους πάτρωνες, καθώς έτσι ονόμαζαν εκείνους που τους «ενοικίαζαν» για τις δουλειές.

Η συσσωρευμένη δυσαρέσκεια, αυτών και εκατοντάδων χιλιάδων άλλων, οδήγησε στο πρωτοφανές απεργιακό κίνημα του 1912-1914. Εμβληματική μορφή ανάμεσά τους ο Ηλίας Σπαντιδάκης, Λούις Τίκας, που δολοφονήθηκε από τις δυνάμεις καταστολής στη μεγάλη απεργία των ανθρακωρυχείων του Λάντλοου. Το κοινό σύνθημα εκείνου του κινήματος ήταν πρώτα-πρώτα η «οργάνωση», και το κοινό αίτημα η βελτίωση των συνθηκών εργασίας.

Το απεργιακό κίνημα εκείνων των χρόνων, «έσβησε» με την είσοδο των ΗΠΑ στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο. Το αποτέλεσμα εκείνων των αγώνων ήταν η βελτίωση των συνθηκών, αλλά όχι η μεταμόρφωσή τους.

Για τους μετανάστες εργάτες, τα χρόνια εκείνα πραγματοποιήθηκαν πάρα πολλά βήματα σε συμπυκνωμένο ιστορικά χρονικό διάστημα: έμαθαν την οργάνωση στα εργατικά συνδικάτα, έμαθαν στο πώς να οργανώνουν τους διεκδικητικούς αγώνες τους, ενώ ταυτόχρονα είχαν να αντιμετωπίσουν και το μεγάλο δίλημμα, ανάμεσα στη ζωή και τις κοινωνικές εμπειρίες που έφεραν μαζί τους, την «ταυτότητά» τους και στο παρόν τους στις ΗΠΑ ως μισθωτοί εργάτες, ένα παρόν που έπρεπε να αντιμετωπίσουν με κοινό αγώνα με τους άλλους εργάτες -μετανάστες και μη- ως εργατική τάξη συνολικά, ανεξαρτήτως καταγωγής.

Ήταν μακρύς και δύσβατος ο δρόμος από τα εργοστάσια του Φόρντ που μπορούσαν να «μπουν» με τις «τοπικές ενδυμασίες» τους, αλλά να «βγουν» ντυμένοι «αμερικάνικα» έως τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο οπότε οι «τοπικές ενδυμασίες» γίνονταν δεκτές, υπό την προϋπόθεση ότι συμφωνούσαν με την πολιτική των ΗΠΑ.

Οι Έλληνες μετανάστες δεν ήταν οι μόνοι που αντιμετώπιζαν τέτοια ζητήματα και η απάντηση σε όλα αυτά κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν, η πορεία κάθε άλλο παρά ευθύγραμμη ήταν. Η πορεία τους, όπως και εκείνη εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών, δεν μπορεί να ξεχωριστεί από την γενική πορεία του εργατικού κινήματος των ΗΠΑ, ούτε από την πορεία του σοσιαλιστικού και κομμουνιστικού κινήματος, τόσο στις ΗΠΑ, όσο και διεθνώς.

Μια πορεία συναρπαστική, σε μεγάλο βαθμό, μη γνωστή, αντιφατική και μη ευθύγραμμη, αναπόσπαστο τμήμα των κοινωνικών και πολιτικών θυελλών που συγκλόνισαν τον 20ο αιώνα. Κάθε σελίδα της, απαιτεί για μια μόνο «περίληψη», χιλιάδες λέξεις και πάντα κάτι θα «ξεφεύγει»: Πίσω από τα φύλλα των ελληνικών εργατικών εφημερίδων, πίσω από τα βλέμματα στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες, ανάμεσα στις γραμμές των επιστολών που έστελναν στην Ελλάδα, κάτω από την άσφαλτο των τεράστιων λεωφόρων που «έλιωσαν» τις σόλες τους οι απεργοί, που μάτωσαν οι δολοφονημένοι εργάτες, «ακούγεται» ο ανθρώπινος μόχθος, γίνεται απτή η τεράστια «προμηθεϊκή» προσπάθεια του μετανάστη εργάτη για μια καλύτερη ζωή, για έναν άλλο κόσμο.

Οι Έλληνες μετανάστες εργάτες μεταμορφώθηκαν μέσα στο καμίνι της ζωής και της ταξικής πάλης, στις γραμμές της οποίας μπήκαν, αυτοί που μόλις «χθες» δεν είχαν ακούσει λέξη για όλα αυτά. Τα ίχνη τους αποτυπώθηκαν βαθιά στην πάλη αυτή: εφημερίδες, εργατικά σωματεία, οργάνωση μεγάλων απεργιών, όπως εκείνη των χιλιάδων εργατών στα εργαστήρια γούνας στην Ν. Υόρκη, των εργατών επισιτισμού στο μεγάλο ξενοδοχείο Waldorf Astoria, πολιτικοποίηση, μαζί με την αναγκαιότητα αντιμετώπισης της καχυποψίας, της καταστολής και των απελάσεων.

Ήλθαν αντιμέτωποι με την «αντιριζοσπαστική εκστρατεία» των ετών 1919-1920, όταν οι μετανάστες «δαιμονοποιήθηκαν» ως εισαγωγείς «ανατρεπτικών ιδεών» στις ΗΠΑ, μια εκστρατεία που θα επανέλθει στα χρόνια του Μακαρθισμού μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η καπιταλιστική κρίση του 1929 έβαλε σε πολύ μεγάλη δοκιμασία τους μετανάστες, μεγάλο μέρος των οποίων, ιδιαίτερα όσοι διατηρούσαν μικρές επιχειρήσεις καταστράφηκαν κυριολεκτικά. Η Ύφεση έπληξε τους μετανάστες και από το ελληνικό έδαφος, καθώς η απόφαση για «δραχμοποίηση» των καταθέσεων συναλλάγματος, το 1932, εξανέμισε καταθέσεις και εμβάσματα.

Ακόμα, η Ύφεση ήλθε να «υπενθυμίσει» και την καταγωγή τους, μιας και οι τράπεζες στις ΗΠΑ κατέσχεσαν ή δημοπράτησαν ακίνητα, ακόμα και εκκλησίες, όπως του Αγίου Βασιλείου στο Σικάγο, που είχαν αγοραστεί με έξοδα των κοινοτήτων και τα δάνεια ήταν αδύνατον να αποπληρωθούν.

Αλλά πλήγμα δέχθηκε και το κοινοτικό πλαίσιο αλληλοϋποστήριξης, που είχε δημιουργηθεί ως τότε.

Οι εργάτες, άνεργοι πλέον, μαζί με χιλιάδες άλλους περιμένουν στις ουρές των συσσιτίων. Στήριγμα και πάλι το οργανωμένο εργατικό κίνημα και ένα σύνθημα που αγγίζει το βαθύ συναίσθημα της αξιοπρέπειας, «ταυτότητα» αιώνων των Ελλήνων που δεν ήθελαν με κανένα τρόπο να κάνουν εμφανείς τις δυσκολίες που περνούσαν: «Οργανώσου και μη ντρέπεσαι» ήταν το σύνθημα που καλούσε σε πάλη και οργάνωση στα Συμβούλια Ανέργων που είχαν επίκεντρο το Σικάγο.

Θα ακολουθήσει το New Deal του Προέδρου Ρούζβελτ και η προσπάθεια βελτίωσης των συνθηκών, εντός του υπάρχοντος κοινωνικού και οικονομικού συστήματος, όπως το διατύπωσε ο Τζ. Μ. Κέυνς.

Είναι τα χρόνια που εγκαινιάζεται η αυξανόμενη παρουσία των μεταναστευτικών πληθυσμών στην «επίσημη» πολιτική και κοινωνική ζωή των ΗΠΑ, ενώ ταυτόχρονα εντείνεται η διαπάλη στους κόλπους του εργατικού κινήματος.

Οι μεγάλες απεργίες των ετών 1934-1935 δεν αποσκοπούσαν πλέον στην επαναστατική προοπτική, αλλά σε μεταρρυθμίσεις των σχέσεων κεφαλαίου-εργασίας. Οι Έλληνες μετανάστες, συμμετείχαν στους αγώνες αυτούς, αντιμέτωποι και με το άγρυπνο μάτι της βασιλομεταξικής δικτατορίας. Δεν δίστασαν να δώσουν το «παρών» στις Διεθνείς Ταξιαρχίες στην Ισπανία, στο πλάι του ισπανικού λαού, δεν δίστασαν να συνδράμουν την Εθνική Αντίσταση στην Ελλάδα, στη διάρκεια της Κατοχής.

Γράμματα μ’ ευχές και αφιερώσεις, ασπρόμαυρες φωτογραφίες, τραγούδια, αναμνήσεις, βιώματα, ελπίδες και διαψεύσεις, μεγάλοι αγώνες, άλματα κυριολεκτικά στη ζωή, βίοι ανθρώπων που χάνονται πλέον στην αχλύ του χρόνου, αλλά και ένα ολοζώντανο «παρών», δεν χωρούν σε ένα σημείωμα: Δρόμοι, πλατείες, σιδηρόδρομοι, ορυχεία, φτιάχτηκαν από τα χέρια των εργατών, ανάμεσά τους και οι Έλληνες μετανάστες που 270 χρόνια μετά την άφιξη του Mayflower στον «Νέο Κόσμο», στοιβάζονταν στο Ellis Island φθάνοντας με την «Αυστροαμερικάνα».

Με τη δουλειά των χεριών τους, μεταμόρφωσαν τη «νέα γη» από τα σπλάχνα της ως τους ουρανοξύστες της και μέσα σε αυτό το καμίνι μεταμορφώθηκαν και αυτοί, παραμένοντας στις μεγάλες λεωφόρους, ταυτόχρονα «ίδιοι» και «άλλοι», και προσπαθώντας να συμβάλλουν στο να αλλάξει ο κόσμος.

Έγραψαν ιστορία ως αναπόσπαστο τμήμα του κόσμου της δουλειάς, μια ιστορία που πρέπει να μαθευτεί, μια ιστορία για την οποία, ακριβώς ο κόσμος της δουλειάς πρέπει να είναι περήφανος.

 

Η συγκλονιστική ιστορία των Ελλήνων μεταναστών στην Αμερική ~ Μηχανή του Χρόνου

http://www.dailymotion.com/video/x5rve5t

 

Πηγή:

 

 

Αναρτήθηκε στις 16/10/2017, 10:18

 

D-day veterans and world leaders take part in emotional ceremony

D-day veterans and world leaders take part in emotional ceremony

There were concerns ahead of the UK’s official D-day commemoration that the presence of Donald Trump and the circus that surrounds him would overshadow the most important people – the veterans and their families.

The worries were unfounded. At every point of a very long and emotional day the amazing stories and spirit of the 300 or so ageing veterans at the event in Portsmouth – and memories of those who did not make it back 75 years ago – took centre stage.

Men such as John Jenkins, 99, from Portsmouth, a platoon sergeant with the Royal Pioneer Corps on D-day, stole the show. Like many of his comrades, he said his lasting memories were of fear. “I was terrified, I think everyone was,” he said. “You don’t show it, but it was there.” He also said what happened was a big part of the man he became.

“I look back on it as a big part of my life. It changed me in a way. I was a small part in a big machine. You never forget your comrades, because we were all in it together. We must never forget.”

The Queen and Theresa May greet the Canadian prime minister, Justin Trudeau. Photograph: Jack Hill/Reuters

Video recordings were played during the official commemoration event on Southsea Common of other men who were at D-day. Bob Roberts, a Canadian veteran, recalled the moment he and his colleagues were told they were about to be given live ammunition. “That was the first we knew we were in action. I thought ‘My God, I was never brought up to be killing people’. There were so many cases where I could have lost my life. I don’t know how I survived.”

After the commemorations on the common, the Queen, Trump and his wife, Melania, met veterans at a reception.

Thomas Cuthbert, a 93-year-old, who was in a landing barge oiler anchored off Utah and Omaha beaches, jokingly told the US president: “If only I was 20 years younger” while pointing at the First Lady. Trump replied: “You could handle it no question.”

Former Royal Marine Jack Smith, 94, a landing craft coxswain who was part of the first wave during D-day, enjoyed a chat with the Queen. “It means an awful lot to be here, the day respects everybody who took part in D-day,” he said. “A lot of people did a lot of good work that day, it respects their memory and the lads that didn’t come back.”

People wave union flags on Southsea Common. Photograph: Dylan Martinez/Reuters

Trump wished happy birthday to Joan “Jonni” Berfield, a Wren who worked as a coder and will be celebrating her 95th birthday on 7 June. She said: “I think I will wake up and find it’s all a dream. It’s been a fantastic day, I’m just overwhelmed by everything.”

The event was vast. The Ministry of Defence said more than 4,000 personnel were involved in the commemorations, one of the biggest mobilisations of the UK’s armed forces in recent years.

Miles of fencing, roadblocks and checkpoints were in place in Portsmouth, one of the major embarkation points on D-day, and residents of nearby flats were told not to aim long-lens cameras at Southsea Common or fly drones over the site. The day was alive with the clatter of helicopters and the roar of police outriders bringing dignitaries in and out.

At the commemoration event on the common, the Queen said the fate of the world had depended on the success of the operation. “The heroism, courage and sacrifice of those who lost their lives will never be forgotten,” she said. “It is with humility and pleasure on behalf of the entire country, indeed the whole free world, that I say to you all – thank you.

Donald Trump and the leaders of 15 other countries signed a proclamation to mark the anniversary. Photograph: Jeff J Mitchell/Getty Images

One of the most emotional moments came when Theresa May read a letter from Capt Norman Skinner of the Royal Army Service Corps, written to his wife, Gladys, on 3 June 1944. The letter was still in his pocket when he landed on Sword Beach on 6 June. Skinner was killed the day after, leaving his wife and two young daughters.

The letter read: “Although I would give anything to be back with you, I have not yet had any wish at all to back down from the job we have to do.”

The French president, Emmanuel Macron, thanked the veterans on behalf of his nation before reading another final letter, that of Henri Fertet, a resistance fighter executed aged 16. “The soldiers are coming to get me. I must hurry. My handwriting may look wobbly, but it is just because I am using a small pencil. I am not afraid of death, my conscience is completely clear … A thousand kisses. Long live France,” he wrote.

There had been grumbles from some locals who felt excluded because of the huge security operation, but there was a festival atmosphere in the public viewing area where visitors watched the ceremony on giant screens.

People brought deckchairs and picnics, and there were burger stands, beer tents and stalls selling everything from souvenir mugs to fridge magnets and tea towels.

Sally Pattenden, 42, from Southsea, said the day made her proud to be British and that she didn’t mind the minor inconveniences caused by the security operation.

“We have had lots of warnings. We couldn’t park anywhere for a while, but I think you get into the spirit of it. It is about the veterans. If you can’t give up your parking space for someone who gave their life, what can you do?”

The MV Boudicca with D-day veterans onboard arrives in Poole, Dorset. Photograph: Andrew Matthews/PA

Politics occasionally reared its head. Sandra Tonge, who was with her husband Anthony, said: “It’s a bit of a cliche but we really all could be speaking German now for all we know if it wasn’t for the men we were remembering today.

“You come away from something like this with a different feeling. I felt that a bit more enthusiastic about Brexit for example.”

Before the Southsea Common event, the 16 nations involved in the commemorations agreed a proclamation to mark the anniversary. The statement recognises the sacrifice of those who took part in the second world war and salutes the surviving D-day veterans. The 16 countries undertake to work together to find common ground and recommit to the shared values of democracy, tolerance and the rule of law.

After the reception with veterans, the world leaders present met to discuss Nato and security. They were then whisked away by helicopter and motor cavalcade while many of the veterans took to the water on board a cruise ship to be ferried across to France accompanied by a flotilla of naval vessels.

For them, the D-day commemorations will continue in Normandy on Thursday.

Πηγή: The Guardian

Αλέξανδρος Κιτροέφ: Ο Παναθηναϊκός στο Γουέμπλεϊ

Αλέξανδρος Κιτροέφ

Ο Παναθηναϊκός στο Γουέμπλεϊ

Στις 2 Ιουνίου 1971 ο Παναθηναϊκός αντιμετώπισε τον Αγιαξ του Αμστερνταμ στον τελικό αγώνα της κορυφαίας διασυλλογικής οργάνωσης ποδοσφαίρου της Ευρώπης, του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, γνωστής σήμερα ως Τσάμπιονς Λιγκ. Ο τελικός εκείνη τη χρονιά είχε ιδιαίτερη αίγλη διότι έγινε στο ιστορικό στάδιο Γουέμπλεϊ του Λονδίνου, που είχε περιγράψει ο Βραζιλιάνος άσος Πελέ ως τον «καθεδρικό ναό, την πρωτεύουσα, την καρδιά του ποδοσφαίρου». Επρόκειτο για τη μεγαλύτερη διάκριση που είχε πετύχει μέχρι τότε ελληνική ομάδα σε ευρωπαϊκή διοργάνωση, είτε σε επίπεδο εθνικού συγκροτήματος ή συλλόγου, καθώς και την πρώτη εμφάνιση ελληνικής ομάδας στο Γουέμπλεϊ.

Πέρα από την πρωτοφανή αξία αυτού που δίκαια ονομάστηκε αγωνιστικός «άθλος» του Παναθηναϊκού, η πορεία της ομάδας του τριφυλλιού στη διοργάνωση του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης και οι αντιδράσεις των φίλων της ομάδας αλλά και της αθηναϊκής κοινωνίας την εποχή εκείνη μας βοηθούν να αντιληφθούμε τον ρόλο του αθλητισμού στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Το κυριότερο στοιχείο εδώ είναι βέβαια πως η χώρα διατελούσε υπό το καθεστώς της δικτατορίας της 21ης Απριλίου που είχε θέσει τον χώρο του ποδοσφαίρου κάτω από τον στενό της έλεγχο.

 Πούσκας: Εντεκα αυτοί, έντεκα κι εμείς

Η παρουσία του Παναθηναϊκού δικαιολογημένα ξάφνιασε την παγκόσμια ποδοσφαιρική κοινή γνώμη, διότι συνήθως στον τελικό αυτής της διοργάνωσης βρίσκονταν αντιμέτωπες με λίγες εξαιρέσεις μόνο οι ισχυρότερες ευρωπαϊκές ομάδες. Μπορούμε να υποδείξουμε ορισμένα «ποδοσφαιρικά» στοιχεία που εξηγούν το πώς μπόρεσε μια ελληνική ομάδα να κάνει αυτή τη μεγάλη υπέρβαση το 1971.

Στα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1970 η εθνική Ελλάδας είχε χάσει την πρόκριση μέσα από τα χέρια της. Τη δεκαετία του 1960 ο Παναθηναϊκός είχε περάσει στον 2ο γύρο στο Κύπελλο Πρωταθλητριών δύο φορές, ενώ η ΑΕΚ είχε κάνει ένα βήμα παραπάνω φτάνοντας στον προημιτελικό γύρο.

Η ενδεκάδα του Παναθηναϊκού την εποχή εκείνη ήταν ισχυρότατη, όλοι σχεδόν οι βασικοί παίκτες ήταν διεθνείς και είχε αρχηγό τον Μίμη Δομάζο, τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή που είχε αναδείξει το ελληνικό ποδόσφαιρο. Το 1968-69 έγινε η πρώτη ελληνική ομάδα που κέρδισε το λεγόμενο νταμπλ, το Πρωτάθλημα και το Κύπελλο (έπειτα από ισόπαλο αποτέλεσμα στον τελικό του Κυπέλλου, ο νικητής αναδείχθηκε με κλήρωση).

Ο Παναθηναϊκός του 1971 έμεινε στην ποδοσφαιρική (και όχι μόνον) ιστορία.

Το στοιχείο που έκανε τη διαφορά για τον Παναθηναϊκό ήταν πως το καλοκαίρι του 1970 απέκτησε ως προπονητή τον Φέρεντς Πούσκας, τον βετεράνο άσο της εθνικής Ουγγαρίας και της Ρεάλ Μαδρίτης. Παρά την τεράστια φήμη που είχε ο Πούσκας ως ποδοσφαιριστής, είχε ελάχιστη πείρα ως προπονητής. Αλλά ο Πούσκας δεν επεδίωξε να εισαγάγει εξεζητημένα συστήματα τακτικής. Αυτό που έκανε ήταν να εκμεταλλευθεί τον θαυμασμό των παικτών στο πρόσωπό του και τους εμφυσήσει αυτοπεποίθηση για τις ικανότητές τους. Η περίφημη ρήση του «έντεκα αυτοί, έντεκα κι εμείς» έχει μένει στην Ιστορία.

Νίκησε ισχυρές ομάδες

Η αποτελεσματικότητα του συνδυασμού ικανοτήτων και ψυχολογικού εφοδιασμού φάνηκε στο Κύπελλο Πρωταθλητριών. Αφού πέρασε εύκολα στον δεύτερο γύρο, το «Τριφύλλι» απέκλεισε τη Σλόβαν Μπρατισλάβας που το 1969 είχε κατακτήσει το Κύπελλο Κυπελλούχων, τη δεύτερη τη τάξει ευρωπαϊκή διοργάνωση. Στη συνέχεια κατάφερε να αποκλείσει την Εβερτον, την πρωταθλήτρια Αγγλίας. Στον ημιτελικό γύρο ο Παναθηναϊκός γνώρισε ήττα 4-1 στον πρώτο αγώνα εκτός έδρας με τον Ερυθρό Αστέρα Βελιγραδίου. Αλλά στον επαναληπτικό αγώνα ο συνδυασμός αγωνιστικών ικανοτήτων και καλής ψυχολογικής κατάστασης και ο καίριες επεμβάσεις του Βασίλη Κωνσταντίνου, που έπαιξε τερματοφύλακας εκείνη την ημέρα, έφεραν τη νίκη με 3-0, που εξασφάλισε την πρόκριση στον τελικό στο Γουέμπλεϊ. Εκεί, έχασε «φυσιολογικά» από τον Αγιαξ του Αμστερνταμ, μία από τις καλύτερες ομάδες στην Ευρώπη εκείνη την εποχή και άξιο εκπρόσωπο της τεχνικά άρτιας ολλανδικής σχολής ποδοσφαίρου.

Παναθηναϊκός έπος του «Γουέμπλεϊ»

Ο Φέρεντς Πούσκας

Οι επιτυχίες του Παναθηναϊκού προκάλεσαν ενθουσιασμό σε όλη την Ελλάδα, ιδίως στην Αθήνα. Ενας από τους πολλούς Ελληνες φιλάθλους που χαιρέτισε την επιτυχία του Παναθηναϊκού ήταν ο εφοπλιστής Νίκος Γουλανδρής, που ανέλαβε πρόεδρος του Ολυμπιακού το 1972. Κι όμως, πολλοί ήταν αυτοί στον χώρο του ελληνικού ποδοσφαίρου που όχι μόνο δεν επέδειξαν τέτοια μεγαλοθυμία, αλλά προτίμησαν να πιστέψουν πως το καθεστώς της 21ης Απριλίου δωροδόκησε τους παίκτες του Ερυθρού Αστέρα ώστε να χάσουν στον αγώνα της Λεωφόρου.

Τέτοιες θεωρίες αναμασήθηκαν για πολλά χρόνια χωρίς να δημοσιοποιηθούν ποτέ κάποια συγκεκριμένα στοιχεία ούτε από ελληνικές ούτε και από γιουγκοσλαβικές πηγές, ακόμη και μετά την κατάρρευση της δικτατορίας στην Ελλάδα και του κομμουνισμού στη Γιουγκοσλαβία και τη διάλυση της χώρας.

Οι πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις της επιτυχίας

Αδιαμφισβήτητο, πάντως, είναι το γεγονός πως η δικτατορία προσπάθησε να εκμεταλλευθεί τις επιτυχίες του «Τριφυλλιού». Ηγετικά στελέχη του καθεστώτος παρέστησαν για πρώτη φορά στη ζωή τους στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας.

Το πανό «PANATHINAIKOS EUROPA» δεσπόζει στις κερκίδες των Ελλήνων φιλάθλων στο Γουέμπλεϊ.

Μέτρα και ενέργειες που αποσκοπούν στη δημόσια ταύτιση του καθεστώτος με τους αθλητές παρατηρούνται συχνά. Παράδειγμα, οι κομπασμοί της χούντας του στρατηγού Βιδέλα όταν η Αργεντινή κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο το 1978. Κι όμως, οι απόψεις είναι διχασμένες για το τι σήμαινε ο θρίαμβος της Αργεντινής. Ο προπονητής Σέζαρ Λουίς Μενότι ισχυρίζεται ότι οι παίκτες έπαιξαν για να δικαιώσουν τον λαό της Αργεντινής, και όχι το καθεστώς. Και σε αυτό συμφώνησαν οι εκπρόσωποι των Μητέρων της Plaza de Mayo, που συνέχιζαν την καμπάνια τους γύρω από τη μνήμη των «εξαφανισμένων» αντιπάλων του καθεστώτος.

Η θεωρία του αθλητισμού ως «άρτου και θεάματος» έχει πολλούς υποστηρικτές. Ωστόσο, οξυδερκείς μελετητές της σχέσης κοινωνίας και αθλητισμού διαφωνούν και υποδεικνύουν πως υπάρχουν πολλές περιπτώσεις στις οποίες ο αθλητισμός γίνεται πεδίο άμεσης ή έμμεσης αμφισβήτησης της καθεστηκυίας τάξης. Ο μποξέρ Μοχάμεντ Αλι και οι πράξεις του έξω από το ρινγκ είναι ένα παράδειγμα.

Αυτό που παρατηρήθηκε στην Ελλάδα ήταν πως, ενώ το καθεστώς προώθησε εθνικοπατριωτική ερμηνεία στην πορεία του Παναθηναϊκού κάνοντας αναφορές στο μεγαλείο της ελληνικής φυλής, αναπτύχθηκε ένας αντίλογος που τόνιζε τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της ομάδας. Το καθεστώς δεν ήθελε να καλλιεργήσει την άποψη ότι οι επιτυχίες εξίσωναν τον σύλλογο ή το ελληνικό ποδόσφαιρο με την Ευρώπη, η οποία άλλωστε είχε γυρίσει την πλάτη της στη δικτατορία. Ομως, η έκφραση της αντίθετης άποψης, με αναφορές στο ευρωπαϊκό επίπεδο του ΠΑΟ, είχε ήδη αρχίσει με την ισοπαλία στο Λίβερπουλ με την Εβερτον και αυξήθηκε κατακόρυφα μετά τον αποκλεισμό του Ερυθρού Αστέρα.

Αριστερά, ο Αντωνιάδης μόλις έχει πετύχει το χρυσό γκολ στον αγώνα Εβερτον – ΠΑΟ.

Την ημέρα μετά τον τελικό, σε ανυπόγραφο άρθρο, η «Αθλητική Ηχώ» σημείωνε πως «ο Παναθηναϊκός επολέμησε με αφάνταστο ηρωισμό και στάθηκε σαν μεγάλη ευρωπαϊκή ομάδα μέσα στο Γουέμπλεϋ». Φωτογραφίες από τις κερκίδες του σταδίου δείχνουν τους Ελληνες φιλάθλους να κρατούν ένα μεγάλο πανό που έγραφε «PANATHINAIKOS EUROPA». Αλλά και οι ίδιοι οι παίκτες ένιωσαν μέσα στην πορεία προς το Γουέμπλεϊ πως έγιναν «Ευρωπαίοι», όπως έχει παρατηρήσει ο σκόρερ της ομάδας, ο Αντώνης Αντωνιάδης. Ηταν κάτι που το καθεστώς σίγουρα δεν είχε υπαγορεύσει, αλλά ούτε όμως μπορούσε και να εμποδίσει.

Επιπλέον, το Γουέμπλεϊ δημιούργησε ένα ολόκληρο κύμα αγάπης και θαυμασμού που ξετυλίχθηκε αυθόρμητα, χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες σε μια εποχή που η ελληνική κοινωνία υπέφερε από τις οργανωμένες και σκηνοθετημένες δημόσιες τελετές, με μουσική υπόκρουση τα στρατιωτικά εμβατήρια της 21ης Απριλίου. Οι πανηγυρισμοί στα σιντριβάνια της πλατείας Ομονοίας και στους δρόμους έδωσαν έναν γιορτινό τόνο στη ζωή της Αθήνας. Βγήκαν ποιήματα και τραγούδια που εξέφραζαν τον ενθουσιασμό του κόσμου, όπως το τραγούδι, «Από το Λίβερπουλ στο Βελιγράδι», που παιζόταν με το μπουζούκι και άνοιγε με τους στίχους: «Γκρεμίστε τα τείχη/Κι ανοίξτε τα χείλια/ Τραγούδι να πούμε/ διθυραμβικό/ για αυτά τα λιοντάρια/ για αυτά τα τριφύλλια/ για αυτό το μεγάλο/ Παναθηναϊκό!», ή το τραγούδι του Γουέμπλεϊ σε στίχους του Σούρπη προσαρμοσμένους στον σκοπό του Ομπλαντί-Ομπλαντά των Μπιτλς:

«Πράσινο τον Τάμεση θέλω να δω/ Μέσα σ’ ένα Κύπελλο χρυσό/ Κι έξω από το Μπάκιγχαμ έχω σκοπό/ Να κολλήσω το τριφύλλι θυρεό». Δεν γνωρίζουμε τις αντιδράσεις του Παττακού, που είχε περιγράψει τους Μπιτλς ως ξένα φρούτα που «δεν έχουν θέση πλέον εις την Ελλάδα».

Έχω στο Λονδίνο μια δουλειά !!!! Wembley 1971

Αυτό το κύμα αυθόρμητου δημόσιου εορτασμού δεν περιείχε κανένα στοιχείο, είτε έμμεσα είτε άμεσα, που να επικροτεί το δικτατορικό καθεστώς, αλλά, βέβαια, γιόρταζε μια πολυπόθητη ευρωπαϊκή αναγνώριση της Ελλάδας. Η δικτατορία, όμως, φοβόταν τις αυθόρμητες εκδηλώσεις, και ανησυχούσε μήπως γίνει αντικαθεστωτική εκδήλωση στο Γουέμπλεϊ. Και έμεινε αδρανής μετά, με την έννοια ότι δεν διοργάνωσε μεγάλη δημόσια φιέστα υποδοχής.Ασφαλώς και υπήρξαν πιο άμεσες και δυναμικές πράξεις κατά της δικτατορίας. Αλλά το Γουέμπλεϊ έδωσε στον κόσμο μια διέξοδο, λίγες στιγμές έξαρσης και χαράς ακηδεμόνευτες από τη δικτατορία, η οποία πέρασε υποχρεωτικά, για λίγο έστω, στο περιθώριο, επισκιασμένη από τον «ευρωπαϊκό» Παναθηναϊκό.

 

Ο Αλέξανδρος Κιτροέφ είναι Καθηγητής Ιστορίας στο Haverford College των ΗΠΑ.

 

Πηγή: Καθημερινή, Έντυπη έκδοση 25.02.2019

 

Χαράλαμπος Παπασωτηρίου: Η επίσκεψη του Νίξον στην Κίνα

Χαράλαμπος Παπασωτηρίου

Η επίσκεψη του Νίξον στην Κίνα

Το ταξίδι του Νίξον στην Κίνα στις αρχές του 1972 αποτέλεσε μία από τις πιο θεαματικές και βαρυσήμαντες εξελίξεις της μεταπολεμικής διεθνούς πολιτικής. Αμεσα και μεσοπρόθεσμα η Κίνα και οι ΗΠΑ με την προσέγγισή τους εξισορρόπησαν τη διαφαινόμενη τότε στρατιωτική υπεροχή της Σοβιετικής Ενωσης έναντι της καθεμίας χωριστά. Μακροπρόθεσμα η πολυπληθέστερη χώρα του πλανήτη βγήκε από τη διεθνή απομόνωση και άρχισε να εντάσσεται στους θεσμούς και στις λειτουργίες του διεθνούς συστήματος, φέρνοντας την ανθρωπότητα πιο κοντά σε μια ενιαία διεθνή κοινωνία.

Η προσέγγιση του Νίξον με τον Μάο Τσετούνγκ ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακή, δεδομένου ότι τα πολιτικά συστήματα των χωρών τους βρίσκονταν σε αντίθετα άκρα του ιδεολογικού φάσματος. Οι ΗΠΑ ήταν η φιλελεύθερη δημοκρατία με τη μεγαλύτερη προσήλωση στην ελεύθερη αγορά και πιο περιορισμένο κράτος πρόνοιας σε σύγκριση με τη Δυτική Ευρώπη. Στο άλλο άκρο, η Κίνα του Μάο παρέμενε μια αριστερή επαναστατική κοινωνία σε σύγκριση με τη Σοβιετική Ενωση, που μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953 είχε μετεξελιχθεί από επαναστατική σε γραφειοκρατική κοινωνία. Στην Κίνα, η εσωτερική επαναστατικότητα είχε αποκορυφωθεί με την «Πολιτιστική Επανάσταση», η πιο ακραία φάση της οποίας ήταν από το 1966 έως το 1969, με απόηχους έως το 1976.

Από ιδεολογικής πλευράς, επομένως, δεν ήταν αναμενόμενο να προκύψει προσέγγιση του ρεπουμπλικανού προέδρου Νίξον και του επαναστατικού προέδρου Μάο. Στην περίπτωση αυτή, όμως, οι γεωπολιτικές επιταγές παραμέρισαν τις ιδεολογικές αγκυλώσεις. Ο φόβος έναντι της σοβιετικής απειλής ήταν έντονος, ειδικά στην Κίνα. Χαρακτηριστικά, τον Οκτώβριο 1969, ο Μάο είχε μεταβεί για μερικές εβδομάδες στη νότια Κίνα, επειδή θεωρούσε πιθανή μια σοβιετική στρατιωτική εισβολή και το Πεκίνο ήταν σχετικά κοντά στα σύνορα της Κίνας με τη Σοβιετική Ενωση. Οι ΗΠΑ είχαν εμπλακεί στο μακροχρόνιο τέλμα του πολέμου στο Βιετνάμ, οπότε ο Νίξον, με το άνοιγμα στην Κίνα, αποσκοπούσε να αλλάξει απότομα και ανέξοδα τις διεθνείς ισορροπίες σε βάρος της σοβιετικής πλευράς.

Εντυπωσιακή άφιξη στο Πεκίνο

Τρεις ημέρες πριν από το ταξίδι ο Νίξον κάλεσε στον Λευκό Οίκο τον Αντρέ Μαλρό, έναν από τους πιο διάσημους διανοούμενους και πολιτικούς της Γαλλίας εκείνης της εποχής. «Ξεκινάτε ένα από τα πιο σημαντικά εγχειρήματα του αιώνα μας», είπε ο Μαλρό στον Νίξον. «Εχετε το πεπρωμένο του κόσμου στα χέρια σας». Λίγο αργότερα, ο παλιός υπουργός του Ντε Γκωλ δήλωσε: «Δεν είμαι ο Ντε Γκωλ, γνωρίζω ωστόσο τι θα έλεγε ο Ντε Γκωλ αν ήταν εδώ. “Ολοι οι άνθρωποι που καταλαβαίνουν το εγχείρημα που δρομολογείτε σας χαιρετούν”».

Με πλατύ χαμόγελο και το χέρι προτεταμένο, ο Νίξον προσεγγίζει τον Τσου Εν Λάι στο αεροδρόμιο του Πεκίνου.

Οταν ο Νίξον προσγειώθηκε στο Πεκίνο, στις 21 Φεβρουαρίου 1972, έκανε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού. Μόλις κατέβηκε τις σκάλες του αεροπλάνου, προσέγγισε τον πρωθυπουργό της Κίνας Τσου Εν Λάι με πλατύ χαμόγελο και το χέρι προτεταμένο σχεδόν οριζόντια για τη χειραψία.

Το 1954, στις διαπραγματεύσεις στη Γενεύη για τον τερματισμό του γαλλικού πολέμου της Ινδοκίνας ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Φόστερ Ντάλες είχε αρνηθεί χειραψία με τον Τσου θίγοντάς τον βαθιά. Στη λιμουζίνα καθ’ οδόν από το αεροδρόμιο προς το Πεκίνο ο Τσου ευχαρίστησε τον Νίξον και του είπε: «Η χειραψία σας ήρθε πάνω από το μεγαλύτερο χάσμα στον κόσμο – 25 χρόνια χωρίς επικοινωνία».

Λίγο αργότερα, ο Νίξον είχε την πρώτη συνάντησή του με τον Μάο στην οικία του – ο ηγέτης της Κίνας δυσκολευόταν να μετακινείται λόγω προχωρημένης ηλικίας και κλονισμένης υγείας (οι Αμερικανοί είχαν συμφωνήσει εκ των προτέρων να μην αποκαλύψουν την κακή κατάστασή του). Κάποια στιγμή, ο Μάο πρότεινε να συζητήσουν φιλοσοφικά ζητήματα και προσέθεσε: «Θέλω να πω ότι ψήφισα εσάς στις εκλογές». «Το μη χείρον βέλτιστον», απάντησε ο Νίξον. «Μου αρέσουν οι δεξιοί», προσέθεσε ο Μάο. «Οι δεξιοί κάνουν στην πράξη αυτά για τα οποία μόνο μιλάει η Αριστερά», δήλωσε ο Νίξον. Ο Κίσινγκερ πρόσθεσε: «Αυτοί στα αριστερά είναι φιλοσοβιετικοί και δεν ενθαρρύνουν μια κίνηση προς τη Λαϊκή Δημοκρατία». «Ακριβώς αυτό», απάντησε ο Μάο, στον οποίο προφανώς άρεσαν τώρα οι δεξιοί στη Δύση, επειδή ήταν περισσότερο εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης.

Ο Ρίτσαρντ και η Πατ Νίξον φωτογραφίζονται με τη συνοδεία τους στο Σινικό Τείχος.

Στο επίσημο γεύμα που ακολούθησε το βράδυ, επικεφαλής της κινεζικής πλευράς ήταν ο Τσου Εν Λάι λόγω της κατάστασης ασθενείας του Μάο. Ψηλός, λεπτός, αξιοπρεπής και καλός γνώστης της αγγλικής γλώσσας, ο Τσου εντυπωσίασε τον Νίξον και τον Κίσινγκερ. Ο Νίξον με τη σειρά του εντυπωσίασε τους Κινέζους με τα αποφθέγματα του Μάο που χρησιμοποίησε στην ομιλία του.

Ιδιαίτερη σημασία για τον Νίξον είχε το γεγονός ότι τα τρία βασικά κανάλια που είχε τότε η αμερικανική τηλεόραση αναμετέδωσαν το επίσημο γεύμα ζωντανά για τέσσερις ώρες.

Μυστικότητα στις συνομιλίες

Το καλό κλίμα της πρώτης ημέρας έδωσε τον τόνο όλης της επίσκεψης. Τις επόμενες ημέρες ο Νίξον και ο Κίσινγκερ είχαν σειρά συναντήσεων εργασίας με τον Τσου. Από τις συζητήσεις έγινε σαφές ότι η προσέγγιση των δύο πλευρών απέρρεε από την άνοδο της σοβιετικής ισχύος. Οπως δήλωσε ο Νίξον στον Τσου, «η Σοβιετική Ενωση έχει περισσότερες δυνάμεις στα σινοσοβιετικά σύνορα από αυτές που έχει παρατάξει απέναντι στη Δυτική Συμμαχία». «Δεν ακούνε στη λογική», δήλωσε ο Τσου για τους Σοβιετικούς λίγο αργότερα.

Κάποια στιγμή ο Τσου, με αφοπλιστική ειλικρίνεια, εξέφρασε τον φόβο να δεχθεί η Κίνα ταυτόχρονα επίθεση από τη Σοβιετική Ενωση στον βορρά, από την Ιαπωνία στα ανατολικά, από τις ΗΠΑ στα νοτιοανατολικά και από την Ινδία στο Θιβέτ – το σύνδρομο της περικύκλωσης. Ο Νίξον τον διαβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ δεν ήθελαν η Ιαπωνία να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και ότι ο ίδιος επιθυμούσε μια πιο ισχυρή Κίνα. Για να καθησυχάσει τον Τσου όσον αφορά τις ίδιες τις ΗΠΑ, δεσμεύτηκε να αποσύρει σταδιακά τις αμερικανικές δυνάμεις από την Ταϊβάν.

Στο ακανθώδες ζήτημα της Ταϊβάν ο Νίξον υιοθέτησε τη στάση που ισχύει και σήμερα, ότι οι ΗΠΑ τη θεωρούν μέρος της Κίνας, δεν θα δεχθούν όμως βίαιη επανένωση. Τη στάση αυτή είχε, άλλωστε, και η ίδια η Ταϊβάν υπό το καθεστώς του Τσιάνγκ Καϊσέκ. Ο Τσου δέχθηκε η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας να κάνει υπομονή όσον αφορά την ουσιαστική επανένωση.

Για να μην ξεσηκωθεί το παλιό κινεζικό λόμπι στα δεξιά του αμερικανικού πολιτικού φάσματος (είχε συμμαχήσει παλιότερα με τον μακαρθισμό) και τον καταγγείλει ότι «ξεπούλησε» την Ταϊβάν στους κομμουνιστές, ο Νίξον επέμεινε να τηρηθεί άκρα μυστικότητα για την ουσία των συνομιλιών του με τον Τσου. Επέμεινε μάλιστα να μην ενημερωθεί ούτε καν ο υπουργός Εξωτερικών, Ουίλιαμ Ρότζερς, και οι αξιωματούχοι του υπουργείου του, που έμειναν εκτός των αιθουσών των συνομιλιών του Νίξον και του Κίσινγκερ με τον Τσου. Ο Νίξον φοβόταν ότι αξιωματούχοι του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ θα διέρρεαν μυστικές συμφωνίες στον Τύπο.

Ο Νίξον στην είσοδο της Απαγορευμένης Πόλης. Πίσω του, ο στρατάρχης Γιεν Τσιεν Γινγκ.

Ως εκ τούτου, η μεγάλη ομάδα των δημοσιογράφων που είχε συνοδεύσει τον Νίξον στο ταξίδι του έμεινε χωρίς σημαντικές ειδήσεις. Οι Αμερικανοί δημοσιογράφοι κατέληξαν να καλύπτουν κυρίως τις φιλοφρονήσεις και τις χαριτολογίες που αντάλλαξαν οι ηγέτες των δύο χωρών. Κάλυψαν βέβαια εκτενώς τις επισκέψεις του Νίξον στα αξιοθέατα του Πεκίνου, όπως ήταν η διάσημη επίσκεψή του στο Σινικό Τείχος, κάτι που ενίσχυσε τις προοπτικές επανεκλογής του Νίξον στις εκλογές του Νοεμβρίου 1972. Η επίσκεψη του Νίξον στην Κίνα κράτησε μία εβδομάδα και τελείωσε με μια τελευταία συνάντησή του με τον Τσου στη Σαγκάη.

Αναμφίβολα το άνοιγμα του Νίξον στην Κίνα υπήρξε η πιο αποδοτική κίνηση των ΗΠΑ ενάντια στη Σοβιετική Ενωση σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Χωρίς κόστος οι ΗΠΑ άλλαξαν μονομιάς την παγκόσμια ισορροπία δραστικά σε βάρος της Σοβιετικής Ενωσης, περιπλέκοντας το θεμελιώδες στρατηγικό της πρόβλημα της περικύκλωσής της από εχθρικές δυνάμεις. Επιπλέον, πιο μακροπρόθεσμα δρομολογήθηκε η σταδιακή ένταξη της πολυπληθέστερης χώρας του πλανήτη στη σύγχρονη διεθνή κοινωνία, ενισχύοντας την παγκόσμια σταθερότητα.

* Ο κ. Χαράλαμπος Παπασωτηρίου είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΕΥΑΝΘΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Πηγή: Η Καθημερινή

ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ: «Η Γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι συνέπειές της (1908-1923)». Θεσσαλονίκη 10-12 Μαΐου 2019

ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

«Η Γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι συνέπειές της (1908-1923)».

Θεσσαλονίκη 10-12 Μαΐου 2019

Αίθουσα Τελετών Παλαιού Κτηρίου Φιλοσοφικής Σχολής

«Αλέξανδρος Παπαναστασίου»

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

 

Περίληψη

Η επανάσταση των Νεοτούρκων τον Ιούλιο του 1908, που ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη, υπήρξε το επιστέγασμα τριών κυρίων τάσεων με τις οποίες ήρθε αντιμέτωπη η Οθωμανική Αυτοκρατορία την αυγή του 20ού αιώνα. Από τη μία πλευρά, η προσπάθεια εκσυγχρονισμού και από την άλλη οι βαλκανικοί εθνικισμοί και η πίεση που ασκούσαν οι Μεγάλες Δυνάμεις. Η μεγάλη απώλεια εδαφών, η διεκδίκηση αυτονομίας των Αρμενίων και το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δημιούργησαν ασφυκτικές πιέσεις στους Νεότουρκους, που είχαν καταλάβει την εξουσία από το 1913, ριζοσπαστικοποιώντας την εθνικιστική ιδεολογία που είχε ήδη διαμορφωθεί και παγιωθεί σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Προσηλωμένο στο στόχο της εθνικής και θρησκευτικής ομογενοποίησης της Ανατολίας παρέμεινε και το Κεμαλικό Κίνημα.

Μέσα σε αυτές τις ραγδαία μεταβαλλόμενες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες οι εθνοθρησκευτικές κοινότητες της Αυτοκρατορίας βρέθηκαν σε ένα μεταίχμιο και ανάμεσα σε μια διαδικασία μετασχηματισμού της πολυεθνικής Αυτοκρατορίας σε τουρκικό έθνος-κράτος. Υπό αυτές τις συνθήκες, το ελληνορθόδοξο, το αρμένικο και το ασσυριακό στοιχείο στοχοποιήθηκαν και τελικώς εκδιώχθηκαν και εξοντώθηκαν.

Το παρόν Διεθνές Συνέδριο στοχεύει στο να αναλύσει και να πραγματευθεί/συζητήσει τις διάφορες μαζικές θηριωδίες (γενοκτονίες, εθνοκαθάρσεις, σφαγές) και τους εξαναγκαστικούς εκτοπισμούς, εστιάζοντας κυρίως στη Γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1908-1923).

 

Επίσημη Έναρξη 

Παρασκευή 10 Μαΐου 

ώρα 18:00  

Δείτε περισσότερα εδώ : http://ottomangenocides.com/